भजन

सम्पूर्ण सुन्दरकाण्ड पाठ हिंदी भजन

सम्पूर्ण सुन्दरकाण्ड पाठ हिंदी लिरिक्स,

Sunderkand Lyrics

।। पञ्चम सोपान सुन्दरकाण्ड।।

(किष्किंधाकांड / आरती / चालीसा सहित)

।।आसन।।

कथा प्रारम्भ होत है। सुनहुँ वीर हनुमान।।

आसान लीजो प्रेम से। करहुँ सदा कल्याण।।

– श्लोक –

शान्तं शाश्वतमप्रमेयमनघं निर्वाणशान्तिप्रदं,

ब्रह्माशम्भुफणीन्द्रसेव्यमनिशं वेदान्तवेद्यं विभुम्,

रामाख्यं जगदीश्वरं सुरगुरुं मायामनुष्यं हरिं,

वन्देऽहं करुणाकरं रघुवरं भूपालचूड़ामणिम्।।1।।

नान्या स्पृहा रघुपते हृदयेऽस्मदीये

सत्यं वदामि च भवानखिलान्तरात्मा।

भक्तिं प्रयच्छ रघुपुङ्गव निर्भरां मे

कामादिदोषरहितं कुरु मानसं च।।2।।

अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं

दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम्।

सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं

रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि।।3।।

जामवंत के बचन सुहाए। सुनि हनुमंत हृदय अति भाए।।

तब लगि मोहि परिखेहु तुम्ह भाई। सहि दुख कंद मूल फल खाई।।

जब लगि आवौं सीतहि देखी। होइहि काजु मोहि हरष बिसेषी।।

यह कहि नाइ सबन्हि कहुँ माथा। चलेउ हरषि हियँ धरि रघुनाथा।।

सिंधु तीर एक भूधर सुंदर। कौतुक कूदि चढ़ेउ ता ऊपर।।

बार बार रघुबीर सँभारी। तरकेउ पवनतनय बल भारी।।

जेहिं गिरि चरन देइ हनुमंता। चलेउ सो गा पाताल तुरंता।।

जिमि अमोघ रघुपति कर बाना। एही भाँति चलेउ हनुमाना।।

जलनिधि रघुपति दूत बिचारी। तैं मैनाक होहि श्रमहारी।।

दो0- हनूमान तेहि परसा कर पुनि कीन्ह प्रनाम।

राम काजु कीन्हें बिनु मोहि कहाँ बिश्राम।।1।।

–*–*–

जात पवनसुत देवन्ह देखा। जानैं कहुँ बल बुद्धि बिसेषा।।

सुरसा नाम अहिन्ह कै माता। पठइन्हि आइ कही तेहिं बाता।।

आजु सुरन्ह मोहि दीन्ह अहारा। सुनत बचन कह पवनकुमारा।।

राम काजु करि फिरि मैं आवौं। सीता कइ सुधि प्रभुहि सुनावौं।।

तब तव बदन पैठिहउँ आई। सत्य कहउँ मोहि जान दे माई।।

कबनेहुँ जतन देइ नहिं जाना। ग्रससि न मोहि कहेउ हनुमाना।।

जोजन भरि तेहिं बदनु पसारा। कपि तनु कीन्ह दुगुन बिस्तारा।।

सोरह जोजन मुख तेहिं ठयऊ। तुरत पवनसुत बत्तिस भयऊ।।

जस जस सुरसा बदनु बढ़ावा। तासु दून कपि रूप देखावा।।

सत जोजन तेहिं आनन कीन्हा। अति लघु रूप पवनसुत लीन्हा।।

बदन पइठि पुनि बाहेर आवा। मागा बिदा ताहि सिरु नावा।।

मोहि सुरन्ह जेहि लागि पठावा। बुधि बल मरमु तोर मै पावा।।

दो0-राम काजु सबु करिहहु तुम्ह बल बुद्धि निधान।

आसिष देह गई सो हरषि चलेउ हनुमान।।2।।

–*–*–

निसिचरि एक सिंधु महुँ रहई। करि माया नभु के खग गहई।।

जीव जंतु जे गगन उड़ाहीं। जल बिलोकि तिन्ह कै परिछाहीं।।

गहइ छाहँ सक सो न उड़ाई। एहि बिधि सदा गगनचर खाई।।

सोइ छल हनूमान कहँ कीन्हा। तासु कपटु कपि तुरतहिं चीन्हा।।

ताहि मारि मारुतसुत बीरा। बारिधि पार गयउ मतिधीरा।।

तहाँ जाइ देखी बन सोभा। गुंजत चंचरीक मधु लोभा।।

नाना तरु फल फूल सुहाए। खग मृग बृंद देखि मन भाए।।

सैल बिसाल देखि एक आगें। ता पर धाइ चढेउ भय त्यागें।।

उमा न कछु कपि कै अधिकाई। प्रभु प्रताप जो कालहि खाई।।

गिरि पर चढि लंका तेहिं देखी। कहि न जाइ अति दुर्ग बिसेषी।।

अति उतंग जलनिधि चहु पासा। कनक कोट कर परम प्रकासा।।

छं=कनक कोट बिचित्र मनि कृत सुंदरायतना घना।

चउहट्ट हट्ट सुबट्ट बीथीं चारु पुर बहु बिधि बना।।

गज बाजि खच्चर निकर पदचर रथ बरूथिन्ह को गनै।।

बहुरूप निसिचर जूथ अतिबल सेन बरनत नहिं बनै।।1।।

बन बाग उपबन बाटिका सर कूप बापीं सोहहीं।

नर नाग सुर गंधर्ब कन्या रूप मुनि मन मोहहीं।।

कहुँ माल देह बिसाल सैल समान अतिबल गर्जहीं।

नाना अखारेन्ह भिरहिं बहु बिधि एक एकन्ह तर्जहीं।।2।।

करि जतन भट कोटिन्ह बिकट तन नगर चहुँ दिसि रच्छहीं।

कहुँ महिष मानषु धेनु खर अज खल निसाचर भच्छहीं।।

एहि लागि तुलसीदास इन्ह की कथा कछु एक है कही।

रघुबीर सर तीरथ सरीरन्हि त्यागि गति पैहहिं सही।।3।।

दो0-पुर रखवारे देखि बहु कपि मन कीन्ह बिचार।

अति लघु रूप धरौं निसि नगर करौं पइसार।।3।।

–*–*–

मसक समान रूप कपि धरी। लंकहि चलेउ सुमिरि नरहरी।।

नाम लंकिनी एक निसिचरी। सो कह चलेसि मोहि निंदरी।।

जानेहि नहीं मरमु सठ मोरा। मोर अहार जहाँ लगि चोरा।।

मुठिका एक महा कपि हनी। रुधिर बमत धरनीं ढनमनी।।

पुनि संभारि उठि सो लंका। जोरि पानि कर बिनय संसका।।

जब रावनहि ब्रह्म बर दीन्हा। चलत बिरंचि कहा मोहि चीन्हा।।

बिकल होसि तैं कपि कें मारे। तब जानेसु निसिचर संघारे।।

तात मोर अति पुन्य बहूता। देखेउँ नयन राम कर दूता।।

दो0-तात स्वर्ग अपबर्ग सुख धरिअ तुला एक अंग।

तूल न ताहि सकल मिलि जो सुख लव सतसंग।।4।।

–*–*–

प्रबिसि नगर कीजे सब काजा। हृदयँ राखि कौसलपुर राजा।।

गरल सुधा रिपु करहिं मिताई। गोपद सिंधु अनल सितलाई।।

गरुड़ सुमेरु रेनू सम ताही। राम कृपा करि चितवा जाही।।

अति लघु रूप धरेउ हनुमाना। पैठा नगर सुमिरि भगवाना।।

मंदिर मंदिर प्रति करि सोधा। देखे जहँ तहँ अगनित जोधा।।

गयउ दसानन मंदिर माहीं। अति बिचित्र कहि जात सो नाहीं।।

सयन किए देखा कपि तेही। मंदिर महुँ न दीखि बैदेही।।

भवन एक पुनि दीख सुहावा। हरि मंदिर तहँ भिन्न बनावा।।

दो0-रामायुध अंकित गृह सोभा बरनि न जाइ।

नव तुलसिका बृंद तहँ देखि हरषि कपिराइ।।5।।

–*–*–

लंका निसिचर निकर निवासा। इहाँ कहाँ सज्जन कर बासा।।

मन महुँ तरक करै कपि लागा। तेहीं समय बिभीषनु जागा।।

राम राम तेहिं सुमिरन कीन्हा। हृदयँ हरष कपि सज्जन चीन्हा।।

एहि सन हठि करिहउँ पहिचानी। साधु ते होइ न कारज हानी।।

बिप्र रुप धरि बचन सुनाए। सुनत बिभीषण उठि तहँ आए।।

करि प्रनाम पूँछी कुसलाई। बिप्र कहहु निज कथा बुझाई।।

की तुम्ह हरि दासन्ह महँ कोई। मोरें हृदय प्रीति अति होई।।

की तुम्ह रामु दीन अनुरागी। आयहु मोहि करन बड़भागी।।

दो0-तब हनुमंत कही सब राम कथा निज नाम।

सुनत जुगल तन पुलक मन मगन सुमिरि गुन ग्राम।।6।।

–*–*–

सुनहु पवनसुत रहनि हमारी। जिमि दसनन्हि महुँ जीभ बिचारी।।

तात कबहुँ मोहि जानि अनाथा। करिहहिं कृपा भानुकुल नाथा।।

तामस तनु कछु साधन नाहीं। प्रीति न पद सरोज मन माहीं।।

अब मोहि भा भरोस हनुमंता। बिनु हरिकृपा मिलहिं नहिं संता।।

जौ रघुबीर अनुग्रह कीन्हा। तौ तुम्ह मोहि दरसु हठि दीन्हा।।

सुनहु बिभीषन प्रभु कै रीती। करहिं सदा सेवक पर प्रीती।।

कहहु कवन मैं परम कुलीना। कपि चंचल सबहीं बिधि हीना।।

प्रात लेइ जो नाम हमारा। तेहि दिन ताहि न मिलै अहारा।।

दो0-अस मैं अधम सखा सुनु मोहू पर रघुबीर।

कीन्ही कृपा सुमिरि गुन भरे बिलोचन नीर।।7।।

–*–*–

जानतहूँ अस स्वामि बिसारी। फिरहिं ते काहे न होहिं दुखारी।।

एहि बिधि कहत राम गुन ग्रामा। पावा अनिर्बाच्य बिश्रामा।।

पुनि सब कथा बिभीषन कही। जेहि बिधि जनकसुता तहँ रही।।

तब हनुमंत कहा सुनु भ्राता। देखी चहउँ जानकी माता।।

जुगुति बिभीषन सकल सुनाई। चलेउ पवनसुत बिदा कराई।।

करि सोइ रूप गयउ पुनि तहवाँ। बन असोक सीता रह जहवाँ।।

देखि मनहि महुँ कीन्ह प्रनामा। बैठेहिं बीति जात निसि जामा।।

कृस तन सीस जटा एक बेनी। जपति हृदयँ रघुपति गुन श्रेनी।।

दो0-निज पद नयन दिएँ मन राम पद कमल लीन।

परम दुखी भा पवनसुत देखि जानकी दीन।।8।।

–*–*–

तरु पल्लव महुँ रहा लुकाई। करइ बिचार करौं का भाई।।

तेहि अवसर रावनु तहँ आवा। संग नारि बहु किएँ बनावा।।

बहु बिधि खल सीतहि समुझावा। साम दान भय भेद देखावा।।

कह रावनु सुनु सुमुखि सयानी। मंदोदरी आदि सब रानी।।

तव अनुचरीं करउँ पन मोरा। एक बार बिलोकु मम ओरा।।

तृन धरि ओट कहति बैदेही। सुमिरि अवधपति परम सनेही।।

सुनु दसमुख खद्योत प्रकासा। कबहुँ कि नलिनी करइ बिकासा।।

अस मन समुझु कहति जानकी। खल सुधि नहिं रघुबीर बान की।।

सठ सूने हरि आनेहि मोहि। अधम निलज्ज लाज नहिं तोही।।

दो0- आपुहि सुनि खद्योत सम रामहि भानु समान।

परुष बचन सुनि काढ़ि असि बोला अति खिसिआन।।9।।

–*–*–

सीता तैं मम कृत अपमाना। कटिहउँ तव सिर कठिन कृपाना।।

नाहिं त सपदि मानु मम बानी। सुमुखि होति न त जीवन हानी।।

स्याम सरोज दाम सम सुंदर। प्रभु भुज करि कर सम दसकंधर।।

सो भुज कंठ कि तव असि घोरा। सुनु सठ अस प्रवान पन मोरा।।

चंद्रहास हरु मम परितापं। रघुपति बिरह अनल संजातं।।

सीतल निसित बहसि बर धारा। कह सीता हरु मम दुख भारा।।

सुनत बचन पुनि मारन धावा। मयतनयाँ कहि नीति बुझावा।।

कहेसि सकल निसिचरिन्ह बोलाई। सीतहि बहु बिधि त्रासहु जाई।।

मास दिवस महुँ कहा न माना। तौ मैं मारबि काढ़ि कृपाना।।

दो0-भवन गयउ दसकंधर इहाँ पिसाचिनि बृंद।

सीतहि त्रास देखावहि धरहिं रूप बहु मंद।।10।।

–*–*–

त्रिजटा नाम राच्छसी एका। राम चरन रति निपुन बिबेका।।

सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना। सीतहि सेइ करहु हित अपना।।

सपनें बानर लंका जारी। जातुधान सेना सब मारी।।

खर आरूढ़ नगन दससीसा। मुंडित सिर खंडित भुज बीसा।।

एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई। लंका मनहुँ बिभीषन पाई।।

नगर फिरी रघुबीर दोहाई। तब प्रभु सीता बोलि पठाई।।

यह सपना में कहउँ पुकारी। होइहि सत्य गएँ दिन चारी।।

तासु बचन सुनि ते सब डरीं। जनकसुता के चरनन्हि परीं।।

दो0-जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच।

मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच।।11।।

–*–*–

त्रिजटा सन बोली कर जोरी। मातु बिपति संगिनि तैं मोरी।।

तजौं देह करु बेगि उपाई। दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई।।

आनि काठ रचु चिता बनाई। मातु अनल पुनि देहि लगाई।।

सत्य करहि मम प्रीति सयानी। सुनै को श्रवन सूल सम बानी।।

सुनत बचन पद गहि समुझाएसि। प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि।।

निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी। अस कहि सो निज भवन सिधारी।।

कह सीता बिधि भा प्रतिकूला। मिलहि न पावक मिटिहि न सूला।।

देखिअत प्रगट गगन अंगारा। अवनि न आवत एकउ तारा।।

पावकमय ससि स्त्रवत न आगी। मानहुँ मोहि जानि हतभागी।।

सुनहि बिनय मम बिटप असोका। सत्य नाम करु हरु मम सोका।।

नूतन किसलय अनल समाना। देहि अगिनि जनि करहि निदाना।।

देखि परम बिरहाकुल सीता। सो छन कपिहि कलप सम बीता।।

सो0-कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।

जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ।।12।।

–*–*–

तब देखी मुद्रिका मनोहर। राम नाम अंकित अति सुंदर।।

चकित चितव मुदरी पहिचानी। हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी।।

जीति को सकइ अजय रघुराई। माया तें असि रचि नहिं जाई।।

सीता मन बिचार कर नाना। मधुर बचन बोलेउ हनुमाना।।

रामचंद्र गुन बरनैं लागा। सुनतहिं सीता कर दुख भागा।।

लागीं सुनैं श्रवन मन लाई। आदिहु तें सब कथा सुनाई।।

श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई। कहि सो प्रगट होति किन भाई।।

तब हनुमंत निकट चलि गयऊ। फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ।।

राम दूत मैं मातु जानकी। सत्य सपथ करुनानिधान की।।

यह मुद्रिका मातु मैं आनी। दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी।।

नर बानरहि संग कहु कैसें। कहि कथा भइ संगति जैसें।।

दो0-कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास।।

जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास।।13।।

–*–*–

हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी। सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी।।

बूड़त बिरह जलधि हनुमाना। भयउ तात मों कहुँ जलजाना।।

अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी। अनुज सहित सुख भवन खरारी।।

कोमलचित कृपाल रघुराई। कपि केहि हेतु धरी निठुराई।।

सहज बानि सेवक सुख दायक। कबहुँक सुरति करत रघुनायक।।

कबहुँ नयन मम सीतल ताता। होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता।।

बचनु न आव नयन भरे बारी। अहह नाथ हौं निपट बिसारी।।

देखि परम बिरहाकुल सीता। बोला कपि मृदु बचन बिनीता।।

मातु कुसल प्रभु अनुज समेता। तव दुख दुखी सुकृपा निकेता।।

जनि जननी मानहु जियँ ऊना। तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना।।

दो0-रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर।

अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर।।14।।

–*–*–

कहेउ राम बियोग तव सीता। मो कहुँ सकल भए बिपरीता।।

नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू। कालनिसा सम निसि ससि भानू।।

कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा। बारिद तपत तेल जनु बरिसा।।

जे हित रहे करत तेइ पीरा। उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा।।

कहेहू तें कछु दुख घटि होई। काहि कहौं यह जान न कोई।।

तत्व प्रेम कर मम अरु तोरा। जानत प्रिया एकु मनु मोरा।।

सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं। जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं।।

प्रभु संदेसु सुनत बैदेही। मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही।।

कह कपि हृदयँ धीर धरु माता। सुमिरु राम सेवक सुखदाता।।

उर आनहु रघुपति प्रभुताई। सुनि मम बचन तजहु कदराई।।

दो0-निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु।

जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु।।15।।

–*–*–

जौं रघुबीर होति सुधि पाई। करते नहिं बिलंबु रघुराई।।

रामबान रबि उएँ जानकी। तम बरूथ कहँ जातुधान की।।

अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई। प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई।।

कछुक दिवस जननी धरु धीरा। कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा।।

निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं। तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं।।

हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना। जातुधान अति भट बलवाना।।

मोरें हृदय परम संदेहा। सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा।।

कनक भूधराकार सरीरा। समर भयंकर अतिबल बीरा।।

सीता मन भरोस तब भयऊ। पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ।।

दो0-सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।

प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल।।16।।

–*–*–

मन संतोष सुनत कपि बानी। भगति प्रताप तेज बल सानी।।

आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना। होहु तात बल सील निधाना।।

अजर अमर गुननिधि सुत होहू। करहुँ बहुत रघुनायक छोहू।।

करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना। निर्भर प्रेम मगन हनुमाना।।

बार बार नाएसि पद सीसा। बोला बचन जोरि कर कीसा।।

अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता। आसिष तव अमोघ बिख्याता।।

सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा। लागि देखि सुंदर फल रूखा।।

सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी। परम सुभट रजनीचर भारी।।

तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं। जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं।।

दो0-देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।

रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु।।17।।

–*–*–

चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा। फल खाएसि तरु तोरैं लागा।।

रहे तहाँ बहु भट रखवारे। कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे।।

नाथ एक आवा कपि भारी। तेहिं असोक बाटिका उजारी।।

खाएसि फल अरु बिटप उपारे। रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे।।

सुनि रावन पठए भट नाना। तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना।।

सब रजनीचर कपि संघारे। गए पुकारत कछु अधमारे।।

पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा। चला संग लै सुभट अपारा।।

आवत देखि बिटप गहि तर्जा। ताहि निपाति महाधुनि गर्जा।।

दो0-कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि।

कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि।।18।।

–*–*–

सुनि सुत बध लंकेस रिसाना। पठएसि मेघनाद बलवाना।।

मारसि जनि सुत बांधेसु ताही। देखिअ कपिहि कहाँ कर आही।।

चला इंद्रजित अतुलित जोधा। बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा।।

कपि देखा दारुन भट आवा। कटकटाइ गर्जा अरु धावा।।

अति बिसाल तरु एक उपारा। बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा।।

रहे महाभट ताके संगा। गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा।।

तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा। भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।

मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई। ताहि एक छन मुरुछा आई।।

उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया। जीति न जाइ प्रभंजन जाया।।

दो0-ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।

जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार।।19।।

–*–*–

ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा। परतिहुँ बार कटकु संघारा।।

तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ। नागपास बाँधेसि लै गयऊ।।

जासु नाम जपि सुनहु भवानी। भव बंधन काटहिं नर ग्यानी।।

तासु दूत कि बंध तरु आवा। प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा।।

कपि बंधन सुनि निसिचर धाए। कौतुक लागि सभाँ सब आए।।

दसमुख सभा दीखि कपि जाई। कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई।।

कर जोरें सुर दिसिप बिनीता। भृकुटि बिलोकत सकल सभीता।।

देखि प्रताप न कपि मन संका। जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका।।

दो0-कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।

सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद।।20।।

–*–*–

कह लंकेस कवन तैं कीसा। केहिं के बल घालेहि बन खीसा।।

की धौं श्रवन सुनेहि नहिं मोही। देखउँ अति असंक सठ तोही।।

मारे निसिचर केहिं अपराधा। कहु सठ तोहि न प्रान कइ बाधा।।

सुन रावन ब्रह्मांड निकाया। पाइ जासु बल बिरचित माया।।

जाकें बल बिरंचि हरि ईसा। पालत सृजत हरत दससीसा।

जा बल सीस धरत सहसानन। अंडकोस समेत गिरि कानन।।

धरइ जो बिबिध देह सुरत्राता। तुम्ह ते सठन्ह सिखावनु दाता।

हर कोदंड कठिन जेहि भंजा। तेहि समेत नृप दल मद गंजा।।

खर दूषन त्रिसिरा अरु बाली। बधे सकल अतुलित बलसाली।।

दो0-जाके बल लवलेस तें जितेहु चराचर झारि।

तासु दूत मैं जा करि हरि आनेहु प्रिय नारि।।21।।

–*–*–

जानउँ मैं तुम्हरि प्रभुताई। सहसबाहु सन परी लराई।।

समर बालि सन करि जसु पावा। सुनि कपि बचन बिहसि बिहरावा।।

खायउँ फल प्रभु लागी भूँखा। कपि सुभाव तें तोरेउँ रूखा।।

सब कें देह परम प्रिय स्वामी। मारहिं मोहि कुमारग गामी।।

जिन्ह मोहि मारा ते मैं मारे। तेहि पर बाँधेउ तनयँ तुम्हारे।।

मोहि न कछु बाँधे कइ लाजा। कीन्ह चहउँ निज प्रभु कर काजा।।

बिनती करउँ जोरि कर रावन। सुनहु मान तजि मोर सिखावन।।

देखहु तुम्ह निज कुलहि बिचारी। भ्रम तजि भजहु भगत भय हारी।।

जाकें डर अति काल डेराई। जो सुर असुर चराचर खाई।।

तासों बयरु कबहुँ नहिं कीजै। मोरे कहें जानकी दीजै।।

दो0-प्रनतपाल रघुनायक करुना सिंधु खरारि।

गएँ सरन प्रभु राखिहैं तव अपराध बिसारि।।22।।

–*–*–

राम चरन पंकज उर धरहू। लंका अचल राज तुम्ह करहू।।

रिषि पुलिस्त जसु बिमल मंयका। तेहि ससि महुँ जनि होहु कलंका।।

राम नाम बिनु गिरा न सोहा। देखु बिचारि त्यागि मद मोहा।।

बसन हीन नहिं सोह सुरारी। सब भूषण भूषित बर नारी।।

राम बिमुख संपति प्रभुताई। जाइ रही पाई बिनु पाई।।

सजल मूल जिन्ह सरितन्ह नाहीं। बरषि गए पुनि तबहिं सुखाहीं।।

सुनु दसकंठ कहउँ पन रोपी। बिमुख राम त्राता नहिं कोपी।।

संकर सहस बिष्नु अज तोही। सकहिं न राखि राम कर द्रोही।।

दो0-मोहमूल बहु सूल प्रद त्यागहु तम अभिमान।

भजहु राम रघुनायक कृपा सिंधु भगवान।।23।।

–*–*–

जदपि कहि कपि अति हित बानी। भगति बिबेक बिरति नय सानी।।

बोला बिहसि महा अभिमानी। मिला हमहि कपि गुर बड़ ग्यानी।।

मृत्यु निकट आई खल तोही। लागेसि अधम सिखावन मोही।।

उलटा होइहि कह हनुमाना। मतिभ्रम तोर प्रगट मैं जाना।।

सुनि कपि बचन बहुत खिसिआना। बेगि न हरहुँ मूढ़ कर प्राना।।

सुनत निसाचर मारन धाए। सचिवन्ह सहित बिभीषनु आए।

नाइ सीस करि बिनय बहूता। नीति बिरोध न मारिअ दूता।।

आन दंड कछु करिअ गोसाँई। सबहीं कहा मंत्र भल भाई।।

सुनत बिहसि बोला दसकंधर। अंग भंग करि पठइअ बंदर।।

दो-कपि कें ममता पूँछ पर सबहि कहउँ समुझाइ।

तेल बोरि पट बाँधि पुनि पावक देहु लगाइ।।24।।

–*–*–

पूँछहीन बानर तहँ जाइहि। तब सठ निज नाथहि लइ आइहि।।

जिन्ह कै कीन्हसि बहुत बड़ाई। देखेउँ मैं तिन्ह कै प्रभुताई।।

बचन सुनत कपि मन मुसुकाना। भइ सहाय सारद मैं जाना।।

जातुधान सुनि रावन बचना। लागे रचैं मूढ़ सोइ रचना।।

रहा न नगर बसन घृत तेला। बाढ़ी पूँछ कीन्ह कपि खेला।।

कौतुक कहँ आए पुरबासी। मारहिं चरन करहिं बहु हाँसी।।

बाजहिं ढोल देहिं सब तारी। नगर फेरि पुनि पूँछ प्रजारी।।

पावक जरत देखि हनुमंता। भयउ परम लघु रुप तुरंता।।

निबुकि चढ़ेउ कपि कनक अटारीं। भई सभीत निसाचर नारीं।।

दो0-हरि प्रेरित तेहि अवसर चले मरुत उनचास।

अट्टहास करि गर्जा कपि बढ़ि लाग अकास।।25।।

–*–*–

देह बिसाल परम हरुआई। मंदिर तें मंदिर चढ़ धाई।।

जरइ नगर भा लोग बिहाला। झपट लपट बहु कोटि कराला।।

तात मातु हा सुनिअ पुकारा। एहि अवसर को हमहि उबारा।।

हम जो कहा यह कपि नहिं होई। बानर रूप धरें सुर कोई।।

साधु अवग्या कर फलु ऐसा। जरइ नगर अनाथ कर जैसा।।

जारा नगरु निमिष एक माहीं। एक बिभीषन कर गृह नाहीं।।

ता कर दूत अनल जेहिं सिरिजा। जरा न सो तेहि कारन गिरिजा।।

उलटि पलटि लंका सब जारी। कूदि परा पुनि सिंधु मझारी।।

दो0-पूँछ बुझाइ खोइ श्रम धरि लघु रूप बहोरि।

जनकसुता के आगें ठाढ़ भयउ कर जोरि।।26।।

–*–*–

मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा।।

चूड़ामनि उतारि तब दयऊ। हरष समेत पवनसुत लयऊ।।

कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा।।

दीन दयाल बिरिदु संभारी। हरहु नाथ मम संकट भारी।।

तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु।।

मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा।।

कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना।।

तोहि देखि सीतलि भइ छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती।।

दो0-जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह।

चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह।।27।।

–*–*–

चलत महाधुनि गर्जेसि भारी। गर्भ स्त्रवहिं सुनि निसिचर नारी।।

नाघि सिंधु एहि पारहि आवा। सबद किलकिला कपिन्ह सुनावा।।

हरषे सब बिलोकि हनुमाना। नूतन जन्म कपिन्ह तब जाना।।

मुख प्रसन्न तन तेज बिराजा। कीन्हेसि रामचन्द्र कर काजा।।

मिले सकल अति भए सुखारी। तलफत मीन पाव जिमि बारी।।

चले हरषि रघुनायक पासा। पूँछत कहत नवल इतिहासा।।

तब मधुबन भीतर सब आए। अंगद संमत मधु फल खाए।।

रखवारे जब बरजन लागे। मुष्टि प्रहार हनत सब भागे।।

दो0-जाइ पुकारे ते सब बन उजार जुबराज।

सुनि सुग्रीव हरष कपि करि आए प्रभु काज।।28।।

–*–*–

जौं न होति सीता सुधि पाई। मधुबन के फल सकहिं कि खाई।।

एहि बिधि मन बिचार कर राजा। आइ गए कपि सहित समाजा।।

आइ सबन्हि नावा पद सीसा। मिलेउ सबन्हि अति प्रेम कपीसा।।

पूँछी कुसल कुसल पद देखी। राम कृपाँ भा काजु बिसेषी।।

नाथ काजु कीन्हेउ हनुमाना। राखे सकल कपिन्ह के प्राना।।

सुनि सुग्रीव बहुरि तेहि मिलेऊ। कपिन्ह सहित रघुपति पहिं चलेऊ।

राम कपिन्ह जब आवत देखा। किएँ काजु मन हरष बिसेषा।।

फटिक सिला बैठे द्वौ भाई। परे सकल कपि चरनन्हि जाई।।

दो0-प्रीति सहित सब भेटे रघुपति करुना पुंज।

पूँछी कुसल नाथ अब कुसल देखि पद कंज।।29।।

–*–*–

जामवंत कह सुनु रघुराया। जा पर नाथ करहु तुम्ह दाया।।

ताहि सदा सुभ कुसल निरंतर। सुर नर मुनि प्रसन्न ता ऊपर।।

सोइ बिजई बिनई गुन सागर। तासु सुजसु त्रेलोक उजागर।।

प्रभु कीं कृपा भयउ सबु काजू। जन्म हमार सुफल भा आजू।।

नाथ पवनसुत कीन्हि जो करनी। सहसहुँ मुख न जाइ सो बरनी।।

पवनतनय के चरित सुहाए। जामवंत रघुपतिहि सुनाए।।

सुनत कृपानिधि मन अति भाए। पुनि हनुमान हरषि हियँ लाए।।

कहहु तात केहि भाँति जानकी। रहति करति रच्छा स्वप्रान की।।

दो0-नाम पाहरु दिवस निसि ध्यान तुम्हार कपाट।

लोचन निज पद जंत्रित जाहिं प्रान केहिं बाट।।30।।

–*–*–

चलत मोहि चूड़ामनि दीन्ही। रघुपति हृदयँ लाइ सोइ लीन्ही।।

नाथ जुगल लोचन भरि बारी। बचन कहे कछु जनककुमारी।।

अनुज समेत गहेहु प्रभु चरना। दीन बंधु प्रनतारति हरना।।

मन क्रम बचन चरन अनुरागी। केहि अपराध नाथ हौं त्यागी।।

अवगुन एक मोर मैं माना। बिछुरत प्रान न कीन्ह पयाना।।

नाथ सो नयनन्हि को अपराधा। निसरत प्रान करिहिं हठि बाधा।।

बिरह अगिनि तनु तूल समीरा। स्वास जरइ छन माहिं सरीरा।।

नयन स्त्रवहि जलु निज हित लागी। जरैं न पाव देह बिरहागी।

सीता के अति बिपति बिसाला। बिनहिं कहें भलि दीनदयाला।।

दो0-निमिष निमिष करुनानिधि जाहिं कलप सम बीति।

बेगि चलिय प्रभु आनिअ भुज बल खल दल जीति।।31।।

–*–*–

सुनि सीता दुख प्रभु सुख अयना। भरि आए जल राजिव नयना।।

बचन काँय मन मम गति जाही। सपनेहुँ बूझिअ बिपति कि ताही।।

कह हनुमंत बिपति प्रभु सोई। जब तव सुमिरन भजन न होई।।

केतिक बात प्रभु जातुधान की। रिपुहि जीति आनिबी जानकी।।

सुनु कपि तोहि समान उपकारी। नहिं कोउ सुर नर मुनि तनुधारी।।

प्रति उपकार करौं का तोरा। सनमुख होइ न सकत मन मोरा।।

सुनु सुत उरिन मैं नाहीं। देखेउँ करि बिचार मन माहीं।।

पुनि पुनि कपिहि चितव सुरत्राता। लोचन नीर पुलक अति गाता।।

दो0-सुनि प्रभु बचन बिलोकि मुख गात हरषि हनुमंत।

चरन परेउ प्रेमाकुल त्राहि त्राहि भगवंत।।32।।

–*–*–

बार बार प्रभु चहइ उठावा। प्रेम मगन तेहि उठब न भावा।।

प्रभु कर पंकज कपि कें सीसा। सुमिरि सो दसा मगन गौरीसा।।

सावधान मन करि पुनि संकर। लागे कहन कथा अति सुंदर।।

कपि उठाइ प्रभु हृदयँ लगावा। कर गहि परम निकट बैठावा।।

कहु कपि रावन पालित लंका। केहि बिधि दहेउ दुर्ग अति बंका।।

प्रभु प्रसन्न जाना हनुमाना। बोला बचन बिगत अभिमाना।।

साखामृग के बड़ि मनुसाई। साखा तें साखा पर जाई।।

नाघि सिंधु हाटकपुर जारा। निसिचर गन बिधि बिपिन उजारा।

सो सब तव प्रताप रघुराई। नाथ न कछू मोरि प्रभुताई।।

दो0- ता कहुँ प्रभु कछु अगम नहिं जा पर तुम्ह अनुकुल।

तब प्रभावँ बड़वानलहिं जारि सकइ खलु तूल।।33।।

–*–*–

नाथ भगति अति सुखदायनी। देहु कृपा करि अनपायनी।।

सुनि प्रभु परम सरल कपि बानी। एवमस्तु तब कहेउ भवानी।।

उमा राम सुभाउ जेहिं जाना। ताहि भजनु तजि भाव न आना।।

यह संवाद जासु उर आवा। रघुपति चरन भगति सोइ पावा।।

सुनि प्रभु बचन कहहिं कपिबृंदा। जय जय जय कृपाल सुखकंदा।।

तब रघुपति कपिपतिहि बोलावा। कहा चलैं कर करहु बनावा।।

अब बिलंबु केहि कारन कीजे। तुरत कपिन्ह कहुँ आयसु दीजे।।

कौतुक देखि सुमन बहु बरषी। नभ तें भवन चले सुर हरषी।।

दो0-कपिपति बेगि बोलाए आए जूथप जूथ।

नाना बरन अतुल बल बानर भालु बरूथ।।34।।

–*–*–

प्रभु पद पंकज नावहिं सीसा। गरजहिं भालु महाबल कीसा।।

देखी राम सकल कपि सेना। चितइ कृपा करि राजिव नैना।।

राम कृपा बल पाइ कपिंदा। भए पच्छजुत मनहुँ गिरिंदा।।

हरषि राम तब कीन्ह पयाना। सगुन भए सुंदर सुभ नाना।।

जासु सकल मंगलमय कीती। तासु पयान सगुन यह नीती।।

प्रभु पयान जाना बैदेहीं। फरकि बाम अँग जनु कहि देहीं।।

जोइ जोइ सगुन जानकिहि होई। असगुन भयउ रावनहि सोई।।

चला कटकु को बरनैं पारा। गर्जहि बानर भालु अपारा।।

नख आयुध गिरि पादपधारी। चले गगन महि इच्छाचारी।।

केहरिनाद भालु कपि करहीं। डगमगाहिं दिग्गज चिक्करहीं।।

छं0-चिक्करहिं दिग्गज डोल महि गिरि लोल सागर खरभरे।

मन हरष सभ गंधर्ब सुर मुनि नाग किन्नर दुख टरे।।

कटकटहिं मर्कट बिकट भट बहु कोटि कोटिन्ह धावहीं।

जय राम प्रबल प्रताप कोसलनाथ गुन गन गावहीं।।1।।

सहि सक न भार उदार अहिपति बार बारहिं मोहई।

गह दसन पुनि पुनि कमठ पृष्ट कठोर सो किमि सोहई।।

रघुबीर रुचिर प्रयान प्रस्थिति जानि परम सुहावनी।

जनु कमठ खर्पर सर्पराज सो लिखत अबिचल पावनी।।2।।

दो0-एहि बिधि जाइ कृपानिधि उतरे सागर तीर।

जहँ तहँ लागे खान फल भालु बिपुल कपि बीर।।35।।

–*–*–

उहाँ निसाचर रहहिं ससंका। जब ते जारि गयउ कपि लंका।।

निज निज गृहँ सब करहिं बिचारा। नहिं निसिचर कुल केर उबारा।।

जासु दूत बल बरनि न जाई। तेहि आएँ पुर कवन भलाई।।

दूतन्हि सन सुनि पुरजन बानी। मंदोदरी अधिक अकुलानी।।

रहसि जोरि कर पति पग लागी। बोली बचन नीति रस पागी।।

कंत करष हरि सन परिहरहू। मोर कहा अति हित हियँ धरहु।।

समुझत जासु दूत कइ करनी। स्त्रवहीं गर्भ रजनीचर धरनी।।

तासु नारि निज सचिव बोलाई। पठवहु कंत जो चहहु भलाई।।

तब कुल कमल बिपिन दुखदाई। सीता सीत निसा सम आई।।

सुनहु नाथ सीता बिनु दीन्हें। हित न तुम्हार संभु अज कीन्हें।।

दो0–राम बान अहि गन सरिस निकर निसाचर भेक।

जब लगि ग्रसत न तब लगि जतनु करहु तजि टेक।।36।।

–*–*–

श्रवन सुनी सठ ता करि बानी। बिहसा जगत बिदित अभिमानी।।

सभय सुभाउ नारि कर साचा। मंगल महुँ भय मन अति काचा।।

जौं आवइ मर्कट कटकाई। जिअहिं बिचारे निसिचर खाई।।

कंपहिं लोकप जाकी त्रासा। तासु नारि सभीत बड़ि हासा।।

अस कहि बिहसि ताहि उर लाई। चलेउ सभाँ ममता अधिकाई।।

मंदोदरी हृदयँ कर चिंता। भयउ कंत पर बिधि बिपरीता।।

बैठेउ सभाँ खबरि असि पाई। सिंधु पार सेना सब आई।।

बूझेसि सचिव उचित मत कहहू। ते सब हँसे मष्ट करि रहहू।।

जितेहु सुरासुर तब श्रम नाहीं। नर बानर केहि लेखे माही।।

दो0-सचिव बैद गुर तीनि जौं प्रिय बोलहिं भय आस।

राज धर्म तन तीनि कर होइ बेगिहीं नास।।37।।

–*–*–

सोइ रावन कहुँ बनि सहाई। अस्तुति करहिं सुनाइ सुनाई।।

अवसर जानि बिभीषनु आवा। भ्राता चरन सीसु तेहिं नावा।।

पुनि सिरु नाइ बैठ निज आसन। बोला बचन पाइ अनुसासन।।

जौ कृपाल पूँछिहु मोहि बाता। मति अनुरुप कहउँ हित ताता।।

जो आपन चाहै कल्याना। सुजसु सुमति सुभ गति सुख नाना।।

सो परनारि लिलार गोसाईं। तजउ चउथि के चंद कि नाई।।

चौदह भुवन एक पति होई। भूतद्रोह तिष्टइ नहिं सोई।।

गुन सागर नागर नर जोऊ। अलप लोभ भल कहइ न कोऊ।।

दो0- काम क्रोध मद लोभ सब नाथ नरक के पंथ।

सब परिहरि रघुबीरहि भजहु भजहिं जेहि संत।।38।।

–*–*–

तात राम नहिं नर भूपाला। भुवनेस्वर कालहु कर काला।।

ब्रह्म अनामय अज भगवंता। ब्यापक अजित अनादि अनंता।।

गो द्विज धेनु देव हितकारी। कृपासिंधु मानुष तनुधारी।।

जन रंजन भंजन खल ब्राता। बेद धर्म रच्छक सुनु भ्राता।।

ताहि बयरु तजि नाइअ माथा। प्रनतारति भंजन रघुनाथा।।

देहु नाथ प्रभु कहुँ बैदेही। भजहु राम बिनु हेतु सनेही।।

सरन गएँ प्रभु ताहु न त्यागा। बिस्व द्रोह कृत अघ जेहि लागा।।

जासु नाम त्रय ताप नसावन। सोइ प्रभु प्रगट समुझु जियँ रावन।।

दो0-बार बार पद लागउँ बिनय करउँ दससीस।

परिहरि मान मोह मद भजहु कोसलाधीस।।39(क)।।

मुनि पुलस्ति निज सिष्य सन कहि पठई यह बात।

तुरत सो मैं प्रभु सन कही पाइ सुअवसरु तात।।39(ख)।।

–*–*–

माल्यवंत अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना।।

तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन।।

रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ।।

माल्यवंत गृह गयउ बहोरी। कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी।।

सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीं।।

जहाँ सुमति तहँ संपति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना।।

तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता।।

कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी।।

दो0-तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार।

सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार।।40।।

–*–*–

बुध पुरान श्रुति संमत बानी। कही बिभीषन नीति बखानी।।

सुनत दसानन उठा रिसाई। खल तोहि निकट मुत्यु अब आई।।

जिअसि सदा सठ मोर जिआवा। रिपु कर पच्छ मूढ़ तोहि भावा।।

कहसि न खल अस को जग माहीं। भुज बल जाहि जिता मैं नाही।।

मम पुर बसि तपसिन्ह पर प्रीती। सठ मिलु जाइ तिन्हहि कहु नीती।।

अस कहि कीन्हेसि चरन प्रहारा। अनुज गहे पद बारहिं बारा।।

उमा संत कइ इहइ बड़ाई। मंद करत जो करइ भलाई।।

तुम्ह पितु सरिस भलेहिं मोहि मारा। रामु भजें हित नाथ तुम्हारा।।

सचिव संग लै नभ पथ गयऊ। सबहि सुनाइ कहत अस भयऊ।।

दो0=रामु सत्यसंकल्प प्रभु सभा कालबस तोरि।

मै रघुबीर सरन अब जाउँ देहु जनि खोरि।।41।।

–*–*–

अस कहि चला बिभीषनु जबहीं। आयूहीन भए सब तबहीं।।

साधु अवग्या तुरत भवानी। कर कल्यान अखिल कै हानी।।

रावन जबहिं बिभीषन त्यागा। भयउ बिभव बिनु तबहिं अभागा।।

चलेउ हरषि रघुनायक पाहीं। करत मनोरथ बहु मन माहीं।।

देखिहउँ जाइ चरन जलजाता। अरुन मृदुल सेवक सुखदाता।।

जे पद परसि तरी रिषिनारी। दंडक कानन पावनकारी।।

जे पद जनकसुताँ उर लाए। कपट कुरंग संग धर धाए।।

हर उर सर सरोज पद जेई। अहोभाग्य मै देखिहउँ तेई।।

दो0= जिन्ह पायन्ह के पादुकन्हि भरतु रहे मन लाइ।

ते पद आजु बिलोकिहउँ इन्ह नयनन्हि अब जाइ।।42।।

–*–*–

एहि बिधि करत सप्रेम बिचारा। आयउ सपदि सिंधु एहिं पारा।।

कपिन्ह बिभीषनु आवत देखा। जाना कोउ रिपु दूत बिसेषा।।

ताहि राखि कपीस पहिं आए। समाचार सब ताहि सुनाए।।

कह सुग्रीव सुनहु रघुराई। आवा मिलन दसानन भाई।।

कह प्रभु सखा बूझिऐ काहा। कहइ कपीस सुनहु नरनाहा।।

जानि न जाइ निसाचर माया। कामरूप केहि कारन आया।।

भेद हमार लेन सठ आवा। राखिअ बाँधि मोहि अस भावा।।

सखा नीति तुम्ह नीकि बिचारी। मम पन सरनागत भयहारी।।

सुनि प्रभु बचन हरष हनुमाना। सरनागत बच्छल भगवाना।।

दो0=सरनागत कहुँ जे तजहिं निज अनहित अनुमानि।

ते नर पावँर पापमय तिन्हहि बिलोकत हानि।।43।।

–*–*–

कोटि बिप्र बध लागहिं जाहू। आएँ सरन तजउँ नहिं ताहू।।

सनमुख होइ जीव मोहि जबहीं। जन्म कोटि अघ नासहिं तबहीं।।

पापवंत कर सहज सुभाऊ। भजनु मोर तेहि भाव न काऊ।।

जौं पै दुष्टहदय सोइ होई। मोरें सनमुख आव कि सोई।।

निर्मल मन जन सो मोहि पावा। मोहि कपट छल छिद्र न भावा।।

भेद लेन पठवा दससीसा। तबहुँ न कछु भय हानि कपीसा।।

जग महुँ सखा निसाचर जेते। लछिमनु हनइ निमिष महुँ तेते।।

जौं सभीत आवा सरनाई। रखिहउँ ताहि प्रान की नाई।।

दो0=उभय भाँति तेहि आनहु हँसि कह कृपानिकेत।

जय कृपाल कहि कपि चले अंगद हनू समेत।।44।।

–*–*–

सादर तेहि आगें करि बानर। चले जहाँ रघुपति करुनाकर।।

दूरिहि ते देखे द्वौ भ्राता। नयनानंद दान के दाता।।

बहुरि राम छबिधाम बिलोकी। रहेउ ठटुकि एकटक पल रोकी।।

भुज प्रलंब कंजारुन लोचन। स्यामल गात प्रनत भय मोचन।।

सिंघ कंध आयत उर सोहा। आनन अमित मदन मन मोहा।।

नयन नीर पुलकित अति गाता। मन धरि धीर कही मृदु बाता।।

नाथ दसानन कर मैं भ्राता। निसिचर बंस जनम सुरत्राता।।

सहज पापप्रिय तामस देहा। जथा उलूकहि तम पर नेहा।।

दो0-श्रवन सुजसु सुनि आयउँ प्रभु भंजन भव भीर।

त्राहि त्राहि आरति हरन सरन सुखद रघुबीर।।45।।

–*–*–

अस कहि करत दंडवत देखा। तुरत उठे प्रभु हरष बिसेषा।।

दीन बचन सुनि प्रभु मन भावा। भुज बिसाल गहि हृदयँ लगावा।।

अनुज सहित मिलि ढिग बैठारी। बोले बचन भगत भयहारी।।

कहु लंकेस सहित परिवारा। कुसल कुठाहर बास तुम्हारा।।

खल मंडलीं बसहु दिनु राती। सखा धरम निबहइ केहि भाँती।।

मैं जानउँ तुम्हारि सब रीती। अति नय निपुन न भाव अनीती।।

बरु भल बास नरक कर ताता। दुष्ट संग जनि देइ बिधाता।।

अब पद देखि कुसल रघुराया। जौं तुम्ह कीन्ह जानि जन दाया।।

दो0-तब लगि कुसल न जीव कहुँ सपनेहुँ मन बिश्राम।

जब लगि भजत न राम कहुँ सोक धाम तजि काम।।46।।

–*–*–

तब लगि हृदयँ बसत खल नाना। लोभ मोह मच्छर मद माना।।

जब लगि उर न बसत रघुनाथा। धरें चाप सायक कटि भाथा।।

ममता तरुन तमी अँधिआरी। राग द्वेष उलूक सुखकारी।।

तब लगि बसति जीव मन माहीं। जब लगि प्रभु प्रताप रबि नाहीं।।

अब मैं कुसल मिटे भय भारे। देखि राम पद कमल तुम्हारे।।

तुम्ह कृपाल जा पर अनुकूला। ताहि न ब्याप त्रिबिध भव सूला।।

मैं निसिचर अति अधम सुभाऊ। सुभ आचरनु कीन्ह नहिं काऊ।।

जासु रूप मुनि ध्यान न आवा। तेहिं प्रभु हरषि हृदयँ मोहि लावा।।

दो0–अहोभाग्य मम अमित अति राम कृपा सुख पुंज।

देखेउँ नयन बिरंचि सिब सेब्य जुगल पद कंज।।47।।

–*–*–

सुनहु सखा निज कहउँ सुभाऊ। जान भुसुंडि संभु गिरिजाऊ।।

जौं नर होइ चराचर द्रोही। आवे सभय सरन तकि मोही।।

तजि मद मोह कपट छल नाना। करउँ सद्य तेहि साधु समाना।।

जननी जनक बंधु सुत दारा। तनु धनु भवन सुह्रद परिवारा।।

सब कै ममता ताग बटोरी। मम पद मनहि बाँध बरि डोरी।।

समदरसी इच्छा कछु नाहीं। हरष सोक भय नहिं मन माहीं।।

अस सज्जन मम उर बस कैसें। लोभी हृदयँ बसइ धनु जैसें।।

तुम्ह सारिखे संत प्रिय मोरें। धरउँ देह नहिं आन निहोरें।।

दो0- सगुन उपासक परहित निरत नीति दृढ़ नेम।

ते नर प्रान समान मम जिन्ह कें द्विज पद प्रेम।।48।।

–*–*–

सुनु लंकेस सकल गुन तोरें। तातें तुम्ह अतिसय प्रिय मोरें।।

राम बचन सुनि बानर जूथा। सकल कहहिं जय कृपा बरूथा।।

सुनत बिभीषनु प्रभु कै बानी। नहिं अघात श्रवनामृत जानी।।

पद अंबुज गहि बारहिं बारा। हृदयँ समात न प्रेमु अपारा।।

सुनहु देव सचराचर स्वामी। प्रनतपाल उर अंतरजामी।।

उर कछु प्रथम बासना रही। प्रभु पद प्रीति सरित सो बही।।

अब कृपाल निज भगति पावनी। देहु सदा सिव मन भावनी।।

एवमस्तु कहि प्रभु रनधीरा। मागा तुरत सिंधु कर नीरा।।

जदपि सखा तव इच्छा नाहीं। मोर दरसु अमोघ जग माहीं।।

अस कहि राम तिलक तेहि सारा। सुमन बृष्टि नभ भई अपारा।।

दो0-रावन क्रोध अनल निज स्वास समीर प्रचंड।

जरत बिभीषनु राखेउ दीन्हेहु राजु अखंड।।49(क)।।

जो संपति सिव रावनहि दीन्हि दिएँ दस माथ।

सोइ संपदा बिभीषनहि सकुचि दीन्ह रघुनाथ।।49(ख)।।

–*–*–

अस प्रभु छाड़ि भजहिं जे आना। ते नर पसु बिनु पूँछ बिषाना।।

निज जन जानि ताहि अपनावा। प्रभु सुभाव कपि कुल मन भावा।।

पुनि सर्बग्य सर्ब उर बासी। सर्बरूप सब रहित उदासी।।

बोले बचन नीति प्रतिपालक। कारन मनुज दनुज कुल घालक।।

सुनु कपीस लंकापति बीरा। केहि बिधि तरिअ जलधि गंभीरा।।

संकुल मकर उरग झष जाती। अति अगाध दुस्तर सब भाँती।।

कह लंकेस सुनहु रघुनायक। कोटि सिंधु सोषक तव सायक।।

जद्यपि तदपि नीति असि गाई। बिनय करिअ सागर सन जाई।।

दो0-प्रभु तुम्हार कुलगुर जलधि कहिहि उपाय बिचारि।

बिनु प्रयास सागर तरिहि सकल भालु कपि धारि।।50।।

–*–*–

सखा कही तुम्ह नीकि उपाई। करिअ दैव जौं होइ सहाई।।

मंत्र न यह लछिमन मन भावा। राम बचन सुनि अति दुख पावा।।

नाथ दैव कर कवन भरोसा। सोषिअ सिंधु करिअ मन रोसा।।

कादर मन कहुँ एक अधारा। दैव दैव आलसी पुकारा।।

सुनत बिहसि बोले रघुबीरा। ऐसेहिं करब धरहु मन धीरा।।

अस कहि प्रभु अनुजहि समुझाई। सिंधु समीप गए रघुराई।।

प्रथम प्रनाम कीन्ह सिरु नाई। बैठे पुनि तट दर्भ डसाई।।

जबहिं बिभीषन प्रभु पहिं आए। पाछें रावन दूत पठाए।।

दो0-सकल चरित तिन्ह देखे धरें कपट कपि देह।

प्रभु गुन हृदयँ सराहहिं सरनागत पर नेह।।51।।

–*–*–

प्रगट बखानहिं राम सुभाऊ। अति सप्रेम गा बिसरि दुराऊ।।

रिपु के दूत कपिन्ह तब जाने। सकल बाँधि कपीस पहिं आने।।

कह सुग्रीव सुनहु सब बानर। अंग भंग करि पठवहु निसिचर।।

सुनि सुग्रीव बचन कपि धाए। बाँधि कटक चहु पास फिराए।।

बहु प्रकार मारन कपि लागे। दीन पुकारत तदपि न त्यागे।।

जो हमार हर नासा काना। तेहि कोसलाधीस कै आना।।

सुनि लछिमन सब निकट बोलाए। दया लागि हँसि तुरत छोडाए।।

रावन कर दीजहु यह पाती। लछिमन बचन बाचु कुलघाती।।

दो0-कहेहु मुखागर मूढ़ सन मम संदेसु उदार।

सीता देइ मिलेहु न त आवा काल तुम्हार।।52।।

–*–*–

तुरत नाइ लछिमन पद माथा। चले दूत बरनत गुन गाथा।।

कहत राम जसु लंकाँ आए। रावन चरन सीस तिन्ह नाए।।

बिहसि दसानन पूँछी बाता। कहसि न सुक आपनि कुसलाता।।

पुनि कहु खबरि बिभीषन केरी। जाहि मृत्यु आई अति नेरी।।

करत राज लंका सठ त्यागी। होइहि जब कर कीट अभागी।।

पुनि कहु भालु कीस कटकाई। कठिन काल प्रेरित चलि आई।।

जिन्ह के जीवन कर रखवारा। भयउ मृदुल चित सिंधु बिचारा।।

कहु तपसिन्ह कै बात बहोरी। जिन्ह के हृदयँ त्रास अति मोरी।।

दो0–की भइ भेंट कि फिरि गए श्रवन सुजसु सुनि मोर।

कहसि न रिपु दल तेज बल बहुत चकित चित तोर।।53।।

–*–*–

नाथ कृपा करि पूँछेहु जैसें। मानहु कहा क्रोध तजि तैसें।।

मिला जाइ जब अनुज तुम्हारा। जातहिं राम तिलक तेहि सारा।।

रावन दूत हमहि सुनि काना। कपिन्ह बाँधि दीन्हे दुख नाना।।

श्रवन नासिका काटै लागे। राम सपथ दीन्हे हम त्यागे।।

पूँछिहु नाथ राम कटकाई। बदन कोटि सत बरनि न जाई।।

नाना बरन भालु कपि धारी। बिकटानन बिसाल भयकारी।।

जेहिं पुर दहेउ हतेउ सुत तोरा। सकल कपिन्ह महँ तेहि बलु थोरा।।

अमित नाम भट कठिन कराला। अमित नाग बल बिपुल बिसाला।।

दो0-द्विबिद मयंद नील नल अंगद गद बिकटासि।

दधिमुख केहरि निसठ सठ जामवंत बलरासि।।54।।

–*–*–

ए कपि सब सुग्रीव समाना। इन्ह सम कोटिन्ह गनइ को नाना।।

राम कृपाँ अतुलित बल तिन्हहीं। तृन समान त्रेलोकहि गनहीं।।

अस मैं सुना श्रवन दसकंधर। पदुम अठारह जूथप बंदर।।

नाथ कटक महँ सो कपि नाहीं। जो न तुम्हहि जीतै रन माहीं।।

परम क्रोध मीजहिं सब हाथा। आयसु पै न देहिं रघुनाथा।।

सोषहिं सिंधु सहित झष ब्याला। पूरहीं न त भरि कुधर बिसाला।।

मर्दि गर्द मिलवहिं दससीसा। ऐसेइ बचन कहहिं सब कीसा।।

गर्जहिं तर्जहिं सहज असंका। मानहु ग्रसन चहत हहिं लंका।।

दो0–सहज सूर कपि भालु सब पुनि सिर पर प्रभु राम।

रावन काल कोटि कहु जीति सकहिं संग्राम।।55।।

–*–*–

राम तेज बल बुधि बिपुलाई। सेष सहस सत सकहिं न गाई।।

सक सर एक सोषि सत सागर। तव भ्रातहि पूँछेउ नय नागर।।

तासु बचन सुनि सागर पाहीं। मागत पंथ कृपा मन माहीं।।

सुनत बचन बिहसा दससीसा। जौं असि मति सहाय कृत कीसा।।

सहज भीरु कर बचन दृढ़ाई। सागर सन ठानी मचलाई।।

मूढ़ मृषा का करसि बड़ाई। रिपु बल बुद्धि थाह मैं पाई।।

सचिव सभीत बिभीषन जाकें। बिजय बिभूति कहाँ जग ताकें।।

सुनि खल बचन दूत रिस बाढ़ी। समय बिचारि पत्रिका काढ़ी।।

रामानुज दीन्ही यह पाती। नाथ बचाइ जुड़ावहु छाती।।

बिहसि बाम कर लीन्ही रावन। सचिव बोलि सठ लाग बचावन।।

दो0–बातन्ह मनहि रिझाइ सठ जनि घालसि कुल खीस।

राम बिरोध न उबरसि सरन बिष्नु अज ईस।।56(क)।।

की तजि मान अनुज इव प्रभु पद पंकज भृंग।

होहि कि राम सरानल खल कुल सहित पतंग।।56(ख)।।

–*–*–

सुनत सभय मन मुख मुसुकाई। कहत दसानन सबहि सुनाई।।

भूमि परा कर गहत अकासा। लघु तापस कर बाग बिलासा।।

कह सुक नाथ सत्य सब बानी। समुझहु छाड़ि प्रकृति अभिमानी।।

सुनहु बचन मम परिहरि क्रोधा। नाथ राम सन तजहु बिरोधा।।

अति कोमल रघुबीर सुभाऊ। जद्यपि अखिल लोक कर राऊ।।

मिलत कृपा तुम्ह पर प्रभु करिही। उर अपराध न एकउ धरिही।।

जनकसुता रघुनाथहि दीजे। एतना कहा मोर प्रभु कीजे।

जब तेहिं कहा देन बैदेही। चरन प्रहार कीन्ह सठ तेही।।

नाइ चरन सिरु चला सो तहाँ। कृपासिंधु रघुनायक जहाँ।।

करि प्रनामु निज कथा सुनाई। राम कृपाँ आपनि गति पाई।।

रिषि अगस्ति कीं साप भवानी। राछस भयउ रहा मुनि ग्यानी।।

बंदि राम पद बारहिं बारा। मुनि निज आश्रम कहुँ पगु धारा।।

दो0-बिनय न मानत जलधि जड़ गए तीन दिन बीति।

बोले राम सकोप तब भय बिनु होइ न प्रीति।।57।।

–*–*–

लछिमन बान सरासन आनू। सोषौं बारिधि बिसिख कृसानू।।

सठ सन बिनय कुटिल सन प्रीती। सहज कृपन सन सुंदर नीती।।

ममता रत सन ग्यान कहानी। अति लोभी सन बिरति बखानी।।

क्रोधिहि सम कामिहि हरि कथा। ऊसर बीज बएँ फल जथा।।

अस कहि रघुपति चाप चढ़ावा। यह मत लछिमन के मन भावा।।

संघानेउ प्रभु बिसिख कराला। उठी उदधि उर अंतर ज्वाला।।

मकर उरग झष गन अकुलाने। जरत जंतु जलनिधि जब जाने।।

कनक थार भरि मनि गन नाना। बिप्र रूप आयउ तजि माना।।

दो0-काटेहिं पइ कदरी फरइ कोटि जतन कोउ सींच।

बिनय न मान खगेस सुनु डाटेहिं पइ नव नीच।।58।।

–*–*–

सभय सिंधु गहि पद प्रभु केरे। छमहु नाथ सब अवगुन मेरे।।

गगन समीर अनल जल धरनी। इन्ह कइ नाथ सहज जड़ करनी।।

तव प्रेरित मायाँ उपजाए। सृष्टि हेतु सब ग्रंथनि गाए।।

प्रभु आयसु जेहि कहँ जस अहई। सो तेहि भाँति रहे सुख लहई।।

प्रभु भल कीन्ही मोहि सिख दीन्ही। मरजादा पुनि तुम्हरी कीन्ही।।

ढोल गवाँर सूद्र पसु नारी। सकल ताड़ना के अधिकारी।।

प्रभु प्रताप मैं जाब सुखाई। उतरिहि कटकु न मोरि बड़ाई।।

प्रभु अग्या अपेल श्रुति गाई। करौं सो बेगि जौ तुम्हहि सोहाई।।

दो0-सुनत बिनीत बचन अति कह कृपाल मुसुकाइ।

जेहि बिधि उतरै कपि कटकु तात सो कहहु उपाइ।।59।।

–*–*–

नाथ नील नल कपि द्वौ भाई। लरिकाई रिषि आसिष पाई।।

तिन्ह के परस किएँ गिरि भारे। तरिहहिं जलधि प्रताप तुम्हारे।।

मैं पुनि उर धरि प्रभुताई। करिहउँ बल अनुमान सहाई।।

एहि बिधि नाथ पयोधि बँधाइअ। जेहिं यह सुजसु लोक तिहुँ गाइअ।।

एहि सर मम उत्तर तट बासी। हतहु नाथ खल नर अघ रासी।।

सुनि कृपाल सागर मन पीरा। तुरतहिं हरी राम रनधीरा।।

देखि राम बल पौरुष भारी। हरषि पयोनिधि भयउ सुखारी।।

सकल चरित कहि प्रभुहि सुनावा। चरन बंदि पाथोधि सिधावा।।

छं0-निज भवन गवनेउ सिंधु श्रीरघुपतिहि यह मत भायऊ।

यह चरित कलि मलहर जथामति दास तुलसी गायऊ।।

सुख भवन संसय समन दवन बिषाद रघुपति गुन गना।।

तजि सकल आस भरोस गावहि सुनहि संतत सठ मना।।

दो0-सकल सुमंगल दायक रघुनायक गुन गान।

सादर सुनहिं ते तरहिं भव सिंधु बिना जलजान।।60।।

इति श्रीमद्रामचरितमानसे सकलकलिकलुषविध्वंसने

पञ्चमः सोपानः समाप्तः।

सम्पूर्ण सुन्दरकाण्ड पाठ,

(इति सुन्दरकाण्ड समाप्त)

।सुन्दरकाण्ड समापन दोहा।

कथा विसर्जन होत है,

सुनहु वीर हनुमान।

जो जन जहाँ से आत है,

जह तह करो प्रयाण।।

राम लखन सिया जानकी,

सदा करहूँ कल्याण।

रामायण वैकुण्ठ की,

विदा होत हनुमान।।

सियावर रामचंद्र की जय।

पवनसुत हनुमान की जय।

Verse 1

Sampurn Sundarkand Path Hindi Lyrics, Sunderkand Lyrics Pancham Sopan Sundarkand. Sundarkand PDF Download Kare Sunderkand PDF File (Kishkindhakand / Aarti / Chalisa Sahit) Aasan.

Verse 2

Katha prarambh hot hai, sunahu Vir Hanuman. Aasan lijo prem se, karahu sada kalyan.

Verse 3

Shlok – Shantam shashwatam-aprameyam-anagham nirvan-shanti-pradam, Brahma-shambhu-phanindra-sevyam-anisham vedanta-vedyam vibhum, Ramakhyam jagadishwaram suraguru mayamanushyam harim, Vande-ham karunakaram Raghuvaram bhupal-chudamanim.

Verse 4

Nanya spriha Raghupate hridaye-asmadiye, Satyam vadami cha bhavan-akhilantaratma. Bhaktim prayachchh Raghupungav nirbharam me, Kamadi-dosh-rahitam kuru manasam cha.

Verse 5

Atulit-baldhamam hemshailabh-deham, Danuj-van-krishanum gyaninam-agraganyam. Sakal-gun-nidhanam vanaranam-adhisham, Raghupati-priya-bhaktam vatajatam namami.

Verse 6

Jamvant ke bachan suhae, suni Hanumant hriday ati bhae. Tab lagi mohi parikhehu tumh bhai, sahi dukh kand mool phal khai. Jab lagi aavau Sitahi dekhi, hoihi kaju mohi harash biseshi. Yah kahi nai sabanhi kahu matha, chaleu harashi hiyan dhari Raghunatha. Sindhu tir ek bhudhar sundar, kautuk kudi chadheu ta upar. Bar bar Raghubir sambhari, tarkeu Pavantanay bal bhari. Jehi giri charan dei Hanumanta, chaleu so ga patal turanta. Jimi amogh Raghupati kar bana, ehi bhanti chaleu Hanumana. Jalnidhi Raghupati doot bichari, tai Mainak hohi shramhari.

Verse 7

Doha – Hanuman tehi parasa kar puni kinh pranam, Ram kaju kinhe binu mohi kahan bishram.

Verse 8

Jaat Pavansut devanh dekha, janai kahu bal buddhi bisesha. Sursa naam ahinh kai mata, pathainhi aai kahi tehi bata. Aaju suranh mohi dinh ahara, sunat bachan kah Pavankumara. Ram kaju kari phiri mai aavau, Sita kai sudhi prabhuhi sunavau. Tab tav badan paithihau aai, satya kahau mohi jaan de mai. Kabanehu jatan dei nahi jaana, grasasi na mohi kaheu Hanumana. Jojan bhari tehi badanu pasara, kapi tanu kinh dugun bistara. Sorah jojan mukh tehi thayoo, turat Pavansut battis bhayoo. Jas jas Sursa badanu badhava, tasu doon kapi roop dekhava. Sat jojan tehi aanan kinha, ati laghu roop Pavansut linha. Badan paithi puni bahera aava, maga bida tahi siru nava. Mohi suranh jehi lagi pathava, budhi bal maramu tor mai pava.

Verse 9

Doha – Ram kaju sabu karihahu tumh bal buddhi nidhan, Aasish deh gai so harashi chaleu Hanuman.

Verse 10

Nisichari ek sindhu mahu rahai, kari maya nabhu ke khag gahai. Jiv jantu je gagan udahi, jal biloki tinh kai parichhahi. Gahai chaah sak so na udai, ehi bidhi sada gaganchar khai. Soi chhal Hanuman kahu kinha, tasu kapatu kapi turatahi chinha. Tahi mari Marutsut bira, baridhi paar gayau matidhira. Taha jaai dekhi ban sobha, gunjat chanchrik madhu lobha. Nana taru phal phool suhae, khag mrig brind dekhi man bhae. Sail bisal dekhi ek aage, ta par dhai chadheu bhay tyage. Uma na kachhu kapi kai adhikai, prabhu pratap jo kalahi khai. Giri par chadhi Lanka tehi dekhi, kahi na jai ati durg biseshi. Ati utang jalnidhi chahu pasa, kanak kot kar param prakasa.

Verse 11

Chhand – Kanak kot bichitra mani krit sundarayatana ghana, Chauhatt hatt subatt bithi charu pur bahu bidhi bana. Gaj baji khachchar nikar padchar rath baruthinh ko ganai, Bahuroop nisichar jooth atibal sen baranat nahi banai. Ban baag upban batika sar koop bapi sohahi, Nar naag sur gandharb kanya roop muni man mohahi. Kahu mal deh bisal sail saman atibal garjahi, Nana akharenh bhirahi bahu bidhi ek ekanh tarjahi. Kari jatan bhat kotinh bikat tan nagar chahu disi rachchhahi, Kahu mahish manshu dhenu khar aj khal nisachar bhachchhahi. Ehi lagi Tulsidas inh ki katha kachhu ek hai kahi, Raghubir sar tirath sarirnahi tyagi gati paihahi sahi. Doha – Pur rakhavare dekhi bahu kapi man kinh bichar, Ati laghu roop dharau nisi nagar karau paisar.

Verse 12

Masak saman roop kapi dhari, Lankahi chaleu sumiri Narahari. Naam Lankini ek nisichari, so kah chalesi mohi nindari. Janehi nahi maramu sath mora, mor ahar jaha lagi chora. Muthika ek maha kapi hani, rudhir bamat dharani dhanmani. Puni sambhari uthi so Lanka, jori pani kar binay sansaka. Jab Ravanahi Brahm bar dinha, chalat biranchi kaha mohi chinha. Bikal hosi tai kapi ke mare, tab janesu nisichar sanghare. Tat mor ati punya bahuta, dekheu nayan Ram kar doota.

Verse 13

Doha – Tat swarg apabarg sukh dharia tula ek ang, Tool na tahi sakal mili jo sukh lav satsang.

Verse 14

Prabisi nagar kije sab kaja, hridaya rakhi Kausalpur raja. Garal sudha ripu karahi mitai, gopad sindhu anal sitalai. Garud sumeru renu sam tahi, Ram kripa kari chitava jahi. Ati laghu roop dhareu Hanumana, paitha nagar sumiri Bhagawana. Mandir mandir prati kari sodha, dekhe jaha taha aganit jodha. Gayau Dasanan mandir mahi, ati bichitra kahi jaat so nahi. Sayan kiye dekha kapi tehi, mandir mahu na dikhi Baidehi. Bhavan ek puni dikh suhava, Hari mandir taha bhinna banava.

Verse 15

Doha – Ramayudh ankit grih sobha barani na jai, Nav tulsika brind taha dekhi harashi kapirai.

Verse 16

Lanka nisichar nikar nivasa, ihan kaha sajjan kar basa. Man mahu tarak karai kapi laga, tehi samay Vibhishanu jaga. Ram Ram tehi sumiran kinha, hridaya harash kapi sajjan chinha. Ehi san hathi karihau pahichani, sadhu te hoi na karaj hani. Bipra roop dhari bachan sunae, sunat Vibhishan uthi taha aae. Kari pranam poonchhi kusalai, bipra kahahu nij katha bujhai. Ki tumh Hari daasanh mahu koi, more hridaya preeti ati hoi. Ki tumh Ramu deen anuragi, aayahu mohi karan badabhagi.

Verse 17

Doha – Tab Hanumant kahi sab Ram katha nij naam, Sunat jugal tan pulak man magan sumiri gun gram.

Verse 18

Sunahu Pavansut rahani hamari, jimi dasananhi mahu jeebh bichari. Tat kabahu mohi jani anatha, karihahi kripa bhanukul natha. Tamas tanu kachhu sadhan nahi, preeti na pad saroj man mahi. Ab mohi bha bharos Hanumanta, binu Harikripa milahi nahi santa. Jau Raghubir anugrah kinha, tau tumh mohi darasu hathi dinha. Sunahu Vibhishan prabhu kai reeti, karahi sada sevak par preeti. Kahahu kavan mai param kuleena, kapi chanchal sabahi bidhi heena. Prat lei jo naam hamara, tehi din tahi na milai ahara.

Verse 19

Doha – As mai adham sakha sunu mohu par Raghubir, Kinhi kripa sumiri gun bhare bilochan neer.

Verse 20

Janatahu as swami bisari, phirahi te kahe na hohi dukhari. Ehi bidhi kahat Ram gun grama, pava anirbachya bishrama. Puni sab katha Vibhishan kahi, jehi bidhi Janaksuta taha rahi. Tab Hanumant kaha sunu bhrata, dekhi chahau Janaki mata. Juguti Vibhishan sakal sunai, chaleu Pavansut bida karai. Kari soi roop gayau puni tahava, ban Ashok Sita rah jahava. Dekhi manahi mahu kinh pranama, baithehi biti jaat nisi jama. Kris tan sees jata ek beni, japati hridaya Raghupati gun shreni.

Verse 21

Doha – Nij pad nayan diye man Ram pad kamal leen, Param dukhi bha Pavansut dekhi Janaki deen.

Verse 22

Taru pallav mahu raha lukai, karai bichar karau ka bhai. Tehi avasar Ravanu taha aava, sang nari bahu kiye banava. Bahu bidhi khal Sitahi samujhava, sam dan bhay bhed dekhava. Kah Ravanu sunu sumukhi sayani, Mandodari aadi sab rani. Tav anuchari karau pan mora, ek baar biloku mam ora. Trin dhari ot kahati Baidehi, sumiri Avadhpati param sanehi. Sunu Dasmukh khadyot prakasa, kabahu ki nalini karai bikasa. As man samujhu kahati Janaki, khal sudhi nahi Raghubir baan ki. Sath soone hari anehi mohi, adham nilajja laaj nahi tohi.

Verse 23

Doha – Aapuhi suni khadyot sam Ramahi bhanu saman, Parush bachan suni kadhi asi bola ati khisian.

Verse 24

Sita tai mam krit apamana, katihau tav sir kathin kripana. Nahi ta sapadi manu mam bani, sumukhi hoti na ta jivan hani. Syam saroj daam sam sundar, prabhu bhuj kari kar sam Dasakandhar. So bhuj kanth ki tav asi ghora, sunu sath as pravan pan mora. Chandrahas haru mam paritapam, Raghupati birah anal sanjatam. Sital nisit bahasi bar dhara, kah Sita haru mam dukh bhara. Sunat bachan puni maran dhava, Mayatanaya kahi neeti bujhava. Kahesi sakal nisicharinh bolai, Sitahi bahu bidhi trasahu jai. Maas divas mahu kaha na mana, tau mai marabi kadhi kripana.

Verse 25

Doha – Bhavan gayau Dasakandhar ihan pisachini brind, Sitahi tras dekhavahi dharahi roop bahu mand.

Verse 26

Trijata naam rachhasi eka, Ram charan rati nipun bibeka. Sabanhau boli sunaesi sapana, Sitahi sei karahu hit apana. Sapane banar Lanka jari, jatudhan sena sab mari. Khar aroodh nagan Dasasisa, mundit sir khandit bhuj beesa. Ehi bidhi so dachchhin disi jai, Lanka manahu Vibhishan pai. Nagar phiri Raghubir dohai, tab prabhu Sita boli pathai. Yah sapana mai kahau pukari, hoihi satya gaye din chari. Tasu bachan suni te sab dari, Janaksuta ke charananhi pari.

Verse 27

Doha – Jaha taha gai sakal tab Sita kar man soch, Maas divas bite mohi marihi nisichar poch.

Verse 28

Trijata san boli kar jori, matu bipati sangini tai mori. Tajau deh karu begi upai, dusahu birahu ab nahi sahi jai. Aani kaath rachu chita banai, matu anal puni dehi lagai. Satya karahi mam preeti sayani, sunai ko shravan sool sam bani. Sunat bachan pad gahi samujhaesi, prabhu pratap bal sujasu sunaesi. Nisi na anal mil sunu sukumari, as kahi so nij bhavan sidhari. Kah Sita bidhi bha pratikoola, milahi na pavak mitihi na soola. Dekhiat pragat gagan angara, avani na aavat eku tara. Pavakmaya sasi stravat na aagi, manahu mohi jani hatabhagi. Sunahi binay mam bitap Ashoka, satya naam karu haru mam soka. Nootan kisalay anal samana, dehi agini jani karahi nidana. Dekhi param birahakul Sita, so chhan kapihi kalap sam beeta.

Verse 29

Sortha – Kapi kari hridaya bichar dinhi mudrika dari tab, Janu Ashok angar dinhi harashi uthi kar gaheu.

Verse 30

Tab dekhi mudrika manohar, Ram naam ankit ati sundar. Chakit chitav mudari pahichani, harash bishad hridaya akulani. Jiti ko sakai ajay Raghurai, maya te asi rachi nahi jai. Sita man bichar kar nana, madhur bachan boleu Hanumana. Ramchandra gun baranai laga, sunatahi Sita kar dukh bhaga. Lagi sunai shravan man lai, aadihu te sab katha sunai. Shravanamrit jehi katha suhai, kahi so pragat hoti kin bhai. Tab Hanumant nikat chali gayoo, phiri baithi man bismay bhayoo. Ram doot mai matu Janaki, satya sapath Karunanidhan ki. Yah mudrika matu mai aani, dinhi Ram tumh kahu sahidani. Nar banarahi sang kahu kaise, kahi katha bhai sangati jaise.

Verse 31

Doha – Kapi ke bachan saprem suni upaja man biswas, Jana man kram bachan yah Kripasindhu kar das.

Verse 32

Harijan jani preeti ati gadhi, sajal nayan pulakavali badhi. Boodat birah jaladhi Hanumana, bhayau tat mo kahu jalajana. Ab kahu kusal jaau balihari, anuj sahit sukh bhavan Kharari. Komalchit kripal Raghurai, kapi kehi hetu dhari nithurai. Sahaj baani sevak sukh dayak, kabahunk surati karat Raghunayak. Kabahu nayan mam sital tata, hoihahi nirakhi syam mridu gata. Bachanu na aav nayan bhare bari, ahah nath hau niput bisari. Dekhi param birahakul Sita, bola kapi mridu bachan binita. Matu kusal prabhu anuj sameta, tav dukh dukhi sukripa niketa. Jani janani manahu jiya oona, tumh te premu Ram ke doona.

Verse 33

Doha – Raghupati kar sandesu ab sunu janani dhari dheer, As kahi kapi gad gad bhayau bhare bilochan neer.

Verse 34

Kaheu Ram biyog tav Sita, mo kahu sakal bhaye biparita. Nav taru kisalay manahu krisanu, kalnisa sam nisi sasi bhanu. Kubalay bipin kunt ban sarisa, barid tapat tel janu barisa. Je hit rahe karat tei peera, urag swas sam tribidh samira. Kahehu te kachhu dukh ghati hoi, kahi kahau yah jaan na koi. Tatva prem kar mam aru tora, janat priya eku manu mora. So manu sada rahat tohi pahi, jaanu preeti rasu etenahi mahi. Prabhu sandesu sunat Baidehi, magan prem tan sudhi nahi tehi. Kah kapi hridaya dheer dharu mata, sumiru Ram sevak sukhadata. Ur aanahu Raghupati prabhutai, suni mam bachan tajahu kadarai.

Verse 35

Doha – Nisichar nikar patang sam Raghupati baan krisanu, Janani hridaya dheer dharu jare nisachar jaanu.

Verse 36

Jau Raghubir hoti sudhi pai, karate nahi bilambu Raghurai. Rambaan rabi ue Janaki, tam barooth kahu jatudhan ki. Abahi matu mai jaau lavai, prabhu aayasu nahi Ram dohai. Kachhuk divas janani dharu dheera, kapinh sahit aihahi Raghubira. Nisichar mari tohi lai jaihahi, tihu pur Naradadi jasu gaihahi. Hai sut kapi sab tumhahi samana, jatudhan ati bhat balavana. More hridaya param sandeha, suni kapi pragat kinh nij deha. Kanak bhoodharakar sarira, samar bhayankar atibal beera. Sita man bharos tab bhayoo, puni laghu roop Pavansut layoo.

Verse 37

Doha – Sunu mata sakhamrig nahi bal buddhi bisal, Prabhu pratap te garudahi khai param laghu byal.

Verse 38

Man santosh sunat kapi bani, bhagati pratap tej bal sani. Aasish dinhi Ramapriya jana, hohu tat bal seel nidhana. Ajar amar gunanidhi sut hohu, karahu bahut Raghunayak chhohu. Karahu kripa prabhu as suni kana, nirbhar prem magan Hanumana. Bar bar naesi pad seesa, bola bachan jori kar keesa. Ab kritkritya bhayau mai mata, aasish tav amogh bikhyata. Sunahu matu mohi atisay bhookha, laagi dekhi sundar phal rookha. Sunu sut karahi bipin rakhavari, param subhat rajanichar bhari. Tinh kar bhay mata mohi nahi, jau tumh sukh manahu man mahi.

Verse 39

Doha – Dekhi buddhi bal nipun kapi kaheu Janaki jaahu, Raghupati charan hridaya dhari tat madhur phal khaahu.

Verse 40

Chaleu nai siru paitheu baga, phal khaesi taru torai laga. Rahe taha bahu bhat rakhavare, kachhu maresi kachhu jai pukare. Nath ek aava kapi bhari, tehi Ashok batika ujari. Khaesi phal aru bitap upare, rachchhak mardi mardi mahi dare. Suni Ravan pathae bhat nana, tinhahi dekhi garjeu Hanumana. Sab rajanichar kapi sanghare, gaye pukarat kachhu adhamare. Puni pathayau tehi Akshakumara, chala sang lai subhat apara. Aavat dekhi bitap gahi tarja, tahi nipati mahadhuni garja.

Verse 41

Doha – Kachhu maresi kachhu mardesi kachhu milaesi dhari dhoori, Kachhu puni jai pukare prabhu markat bal bhoori.

Verse 42

Suni sut badh Lankesh risana, pathaesi Meghnad balavana. Marasi jani sut bandhesu tahi, dekhia kapihi kaha kar aahi. Chala Indrajit atulit jodha, bandhu nidhan suni upaja krodha. Kapi dekha darun bhat aava, katakatai garja aru dhava. Ati bisal taru ek upara, birath kinh Lankesh kumara. Rahe mahabhat take sanga, gahi gahi kapi mardai nij anga. Tinhahi nipati tahi san baja, bhire jugal manahu gajaraja. Muthika mari chadha taru jai, tahi ek chhan murachha aai. Uthi bahori kinhisi bahu maya, jeeti na jai Prabhanjan jaya.

Verse 43

Doha – Brahm astra tehi sandha kapi man kinh bichar, Jau na Brahmasar manau mahima mitai apar.

Verse 44

Brahmbaan kapi kahu tehi mara, paratihu baar katak sanghara. Tehi dekha kapi murachhit bhayoo, naagpas bandhesi lai gayoo. Jasu naam japi sunahu Bhavani, bhav bandhan kaatahi nar gyani. Tasu doot ki bandh taru aava, prabhu karaj lagi kapihi bandhava. Kapi bandhan suni nisichar dhae, kautuk laagi sabha sab aae. Dasamukh sabha dikhi kapi jai, kahi na jai kachhu ati prabhutai. Kar jore sur disip binita, bhrikuti bilokat sakal sabhita. Dekhi pratap na kapi man sanka, jimi ahigan mahu Garud asanka.

Verse 45

Doha – Kapihi biloki Dasanan bihasa kahi durbad, Sut badh surati kinhi puni upaja hridaya bishad.

Verse 46

Kah Lankesh kavan tai kisa, kehi ke bal ghalehi ban khisa. Ki dhau shravan sunehi nahi mohi, dekhau ati asank sath tohi. Mare nisichar kehi apradha, kahu sath tohi na pran kai badha. Sun Ravan brahmand nikaya, pai jasu bal birachit maya. Jake bal biranchi Hari Isa, palat srijat harat Dasasisa. Ja bal sees dharat sahasanan, andakos samet giri kanan. Dharai jo bibidh deh surtrata, tumh te sathanh sikhavanu data. Har kodand kathin jehi bhanja, tehi samet nrip dal mad ganja. Khar Dooshan Trisira aru Bali, badhe sakal atulit balasali.

Verse 47

Doha – Jake bal lavales te jitehu characharu jhari, Tasu doot mai ja kari hari aanehu priya nari.

Verse 48

Janau mai tumhari prabhutai, sahasbahu san pari larai. Samar Bali san kari jasu pava, suni kapi bachan bihasi biharava. Khayau phal prabhu laagi bhookha, kapi subhav te toreu rookha. Sab ke deh param priya swami, marahi mohi kumarag gami. Jinh mohi mara te mai mare, tehi par bandheu tanaya tumhare. Mohi na kachhu bandhe kai laaja, kinh chahau nij prabhu kar kaja. Binati karau jori kar Ravan, sunahu man taji mor sikhavan. Dekhahu tumh nij kulahi bichari, bhram taji bhajahu bhagat bhay hari. Jake dar ati kaal derai, jo sur asur charachar khai. Taso bayaru kabahu nahi kije, more kahe Janaki dije.

Verse 49

Doha – Pranatapal Raghunayak karuna sindhu Kharari, Gaye saran prabhu rakhihai tav aparadh bisari.

Verse 50

Ram charan pankaj ur dharahu, Lanka achal raj tumh karahu. Rishi Pulasti jasu bimal manyaka, tehi sasi mahu jani hohu kalanka. Ram naam binu gira na soha, dekhu bichari tyagi mad moha. Basan heen nahi soh surari, sab bhushan bhushit bar nari. Ram bimukh sampati prabhutai, jai rahi pai binu pai. Sajal mool jinh saritanh nahi, barashi gaye puni tabahi sukhahi. Sunu Dasakanth kahau pan ropi, bimukh Ram trata nahi kopi. Shankar sahas Bishnu Aj tohi, sakahi na rakhi Ram kar drohi.

Verse 51

Doha – Mohmool bahu sool prad tyagahu tam abhimaan, Bhajahu Ram Raghunayak kripa sindhu Bhagavan.

Verse 52

Jadapi kahi kapi ati hit bani, bhagati bibek birati nay sani. Bola bihasi maha abhimani, mila hamahi kapi gur bad gyani. Mrityu nikat aai khal tohi, laagesi adham sikhavan mohi. Ulata hoihi kah Hanumana, matibhram tor pragat mai jana. Suni kapi bachan bahut khisiana, begi na harahu mudha kar prana. Sunat nisachar maran dhae, sachivanh sahit Vibhishanu aae. Nai sees kari binay bahoota, neeti birodh na maria doota. Aan dand kachhu karia gosai, sabahi kaha mantra bhal bhai. Sunat bihasi bola Dasakandhar, ang bhang kari pathaia bandar.

Verse 53

Doha – Kapi ke mamata poonchh par sabahi kahau samujhai, Tel bori pat bandhi puni pavak dehu lagai.

Verse 54

Poonchhaheen banar taha jaihi, tab sath nij nathahi lai aihi. Jinh kai kinhasi bahut badai, dekheu mai tinh kai prabhutai. Bachan sunat kapi man musukana, bhai sahay Sarad mai jana. Jatudhan suni Ravan bachana, laage rachai mudh soi rachana. Raha na nagar basan ghrit tela, baadhi poonchh kinh kapi khela. Kautuk kahu aae purabasi, marahi charan karahi bahu haasi. Bajahi dhol dehi sab tari, nagar pheri puni poonchh prajari. Pavak jarat dekhi Hanumanta, bhayau param laghu roop turanta. Nibuki chadheu kapi kanak ataari, bhai sabheet nisachar naari.

Verse 55

Doha – Hari prerit tehi avasar chale marut unchaas, Attahaas kari garja kapi badhi laag akaas.

Verse 56

Deh bisal param haruaai, mandir te mandir chadh dhai. Jarai nagar bha log bihala, jhapat lapat bahu koti karala. Tat matu ha sunia pukara, ehi avasar ko hamahi ubara. Hum jo kaha yah kapi nahi hoi, banar roop dhare sur koi. Sadhu avagya kar phalu aisa, jarai nagar anath kar jaisa. Jaara nagaru nimish ek mahi, ek Vibhishan kar grih nahi. Ta kar doot anal jehi siraja, jara na so tehi karan Girija. Ulati palati Lanka sab jari, koodi para puni sindhu majhari.

Verse 57

Doha – Poonchh bujhai khoi shram dhari laghu roop bahori, Janaksuta ke aage thaadh bhayau kar jori.

Verse 58

Matu mohi dije kachhu cheenha, jaise Raghunayak mohi dinha. Choodamani utari tab dayoo, harash samet Pavansut layoo. Kahehu tat as mor pranama, sab prakar prabhu pooranakama. Deen dayal biridu sambhari, harahu nath mam sankat bhari. Tat Sakrasut katha sunaehu, baan pratap prabhuhi samujhaehu. Maas divas mahu nathu na aava, tau puni mohi jiat nahi pava. Kahu kapi kehi bidhi rakhau prana, tumhahu tat kahat ab jana. Tohi dekhi sitali bhai chhati, puni mo kahu soi dinu so raati.

Verse 59

Doha – Janaksutahi samujhai kari bahu bidhi dheeraju deenh, Charan kamal siru nai kapi gavanu Ram pahi keenh.

Verse 60

Chalat mahadhuni garjesi bhari, garbh stravahi suni nisichar naari. Naghi sindhu ehi paarahi aava, sabad kilakila kapinh sunava. Harashe sab biloki Hanumana, nootan janma kapinh tab jana. Mukh prasanna tan tej biraja, kinhesi Ramchandra kar kaja. Mile sakal ati bhaye sukhari, talaphat meen paav jimi bari. Chale harashi Raghunayak pasa, poonchhat kahat naval itihasa. Tab madhuban bhitar sab aae, Angad sanmat madhu phal khae. Rakhavare jab barajan laage, mushti prahar hanat sab bhage.

Verse 61

Doha – Jai pukare te sab ban ujar jubaraj, Suni Sugriv harash kapi kari aae prabhu kaj.

Verse 62

Jau na hoti Sita sudhi pai, madhuban ke phal sakahi ki khai. Ehi bidhi man bichar kar raja, aai gaye kapi sahit samaja. Aai sabanhi nava pad sisa, mileu sabanhi ati prem kapisa. Poonchhi kusal kusal pad dekhi, Ram kripa bha kaju biseshi. Nath kaju kinheu Hanumana, rakhe sakal kapinh ke prana. Suni Sugriv bahuri tehi mileu, kapinh sahit Raghupati pahi chaleu. Ram kapinh jab aavat dekha, kiye kaju man harash bisesha. Phatik sila baithe dvau bhai, pare sakal kapi charananhi jai.

Verse 63

Doha – Preeti sahit sab bhete Raghupati karuna punj, Poonchhi kusal nath ab kusal dekhi pad kanj.

Verse 64

Jamvant kah sunu Raghuraya, ja par nath karahu tumh daya. Tahi sada subh kusal nirantar, sur nar muni prasanna ta oopar. Soi bijai binai gun sagar, tasu sujasu treloka ujagar. Prabhu ki kripa bhayau sabu kaju, janma hamar suphal bha aju. Nath Pavansut kinhi jo karani, sahasahu mukh na jai so barani. Pavantanay ke charit suhae, Jamvant Raghupatihi sunae. Sunat kripanidhi man ati bhae, puni Hanuman harashi hiya lae. Kahahu tat kehi bhanti Janaki, rahati karati rachchha swapran ki.

Verse 65

Doha – Naam paharu divas nisi dhyan tumhar kapat, Lochan nij pad jantrit jahi pran kehi bat.

Verse 66

Chalat mohi choodamani dinhi, Raghupati hridaya lai soi linhi. Nath jugal lochan bhari bari, bachan kahe kachhu Janakakumari. Anuj samet gahehu prabhu charana, deen bandhu pranatarati harana. Man kram bachan charan anuragi, kehi aparadh nath hau tyagi. Avagun ek mor mai mana, bichhurat pran na kinh payana. Nath so nayananhi ko aparadha, nisarat pran karihi hath badha. Birah agini tanu tool samira, swas jarai chhan mahi sarira. Nayan stravahi jalu nij hit lagi, jarai na paav deh birahagi. Sita ke ati bipati bisala, binahi kahe bhali deendayala.

Verse 67

Doha – Nimish nimish Karunanidhi jahi kalap sam beeti, Begi chaliy prabhu ania bhuj bal khal dal jeeti.

Verse 68

Suni Sita dukh prabhu sukh ayana, bhari aae jal rajiv nayana. Bachan kaay man mam gati jahi, sapanehu boojhia bipati ki tahi. Kah Hanumant bipati prabhu soi, jab tav sumiran bhajan na hoi. Ketik baat prabhu jatudhan ki, ripuhi jeeti aanibi Janaki. Sunu kapi tohi saman upakari, nahi kou sur nar muni tanudhari. Prati upakar karau ka tora, sanmukh hoi na sakat man mora. Sunu sut urin mai nahi, dekheu kari bichar man mahi. Puni puni kapihi chitav suratrata, lochan neer pulak ati gata.

Verse 69

Doha – Suni prabhu bachan biloki mukh gaat harashi Hanumant, Charan pareu premakul trahi trahi Bhagawant.

Verse 70

Bar bar prabhu chahai uthava, prem magan tehi uthab na bhava. Prabhu kar pankaj kapi ke sisa, sumiri so dasa magan Gaurisa. Savadhan man kari puni Shankar, laage kahan katha ati sundar. Kapi uthai prabhu hridaya lagava, kar gahi param nikat baithava. Kahu kapi Ravan palit Lanka, kehi bidhi daheu durg ati banka. Prabhu prasanna jana Hanumana, bola bachan bigat abhimana. Sakhamrig ke badi manusai, sakha te sakha par jai. Naghi sindhu Haatakapur jara, nisichar gan bidhi bipin ujara. So sab tav pratap Raghurai, nath na kachhoo mori prabhutai.

Verse 71

Doha – Ta kahu prabhu kachhu agam nahi ja par tumh anukul, Tab prabhava badavanalahi jari sakai khalu tool.

Verse 72

Nath bhagati ati sukhadayani, dehu kripa kari anapayani. Suni prabhu param saral kapi bani, evamastu tab kaheu Bhavani. Uma Ram subhau jehi jana, tahi bhajanu taji bhaav na aana. Yah samvad jaasu ur aava, Raghupati charan bhagati soi pava. Suni prabhu bachan kahahi kapibrinda, jay jay jay kripal sukhakanda. Tab Raghupati kapipatihi bolava, kaha chalai kar karahu banava. Ab bilambu kehi karan kije, turat kapinh kahu aayasu dije. Kautuk dekhi suman bahu barashi, nabh te bhavan chale sur harashi.

Verse 73

Doha – Kapipati begi bolae aae joothap jooth, Nana baran atul bal banar bhalu barooth.

Verse 74

Prabhu pad pankaj naavahi seesa, garajahi bhalu mahabal keesa. Dekhi Ram sakal kapi sena, chitai kripa kari rajiv naina. Ram kripa bal pai kapinda, bhaye pachchhajut manahu girinda. Harashi Ram tab kinh payana, sagun bhaye sundar subh nana. Jasu sakal mangalmaya keeti, tasu payan sagun yah neeti. Prabhu payan jana Baidehi, pharaki baam ang janu kahi dehi. Joi joi sagun Janakihi hoi, asagun bhayau Ravanahi soi. Chala kataku ko baranai paara, garjahi banar bhalu apara. Nakh aayudh giri padapadhari, chale gagan mahi ichchhachari. Keharinaad bhalu kapi karahi, dagamagahi diggaj chikkarahi.

Verse 75

Chhand – Chikkarahi diggaj dol mahi giri lol sagar kharabhare, Man harash sabha gandharb sur muni naag kinnar dukh tare. Katakatahi markat bikat bhat bahu koti kotinh dhavahi, Jay Ram prabal pratap Kosalnath gun gan gavahi. Sahi sak na bhaar udar ahipati baar baarahi mohai, Gah dasan puni puni kamath prishth kathor so kimi sohai. Raghubir ruchir prayan prasthiti jani param suhavani, Janu kamath kharpar sarpraj so likhat abichal pavani. Doha – Ehi bidhi jai kripanidhi utare sagar teer, Jaha taha laage khaan phal bhalu bipul kapi beer.

Verse 76

Uha nisachar rahahi sasanka, jab te jari gayau kapi Lanka. Nij nij grihu sab karahi bichara, nahi nisichar kul ker ubara. Jasu doot bal barani na jai, tehi aae pur kavan bhalai. Dootanhi san suni purajan bani, Mandodari adhik akulani. Rahasi jori kar pati pag lagi, boli bachan neeti ras pagi. Kant karash Hari san pariharahu, mor kaha ati hit hiya dharahu. Samujhat jasu doot kai karani, stravahi garbh rajanichar dharani. Tasu nari nij sachiv bolai, pathavahu kant jo chahau bhalai. Tab kul kamal bipin dukhadai, Sita seet nisa sam aai. Sunahu nath Sita binu deenhe, hit na tumhar Sambhu Aj keenhe.

Verse 77

Doha – Ram baan ahi gan saris nikar nisachar bhek, Jab lagi grasat na tab lagi jatanu karahu taji tek.

Verse 78

Shravan suni sath ta kari bani, bihasa jagat bidit abhimani. Sabhay subhau nari kar sacha, mangal mahu bhay man ati kacha. Jau aavai markat katakai, jiahi bichare nisichar khai. Kampahi lokap jaki traasa, tasu nari sabheet badi hasa. As kahi bihasi tahi ur lai, chaleu sabha mamata adhikai. Mandodari hridaya kar chinta, bhayau kant par bidhi biparita. Baitheu sabha khabari asi pai, sindhu paar sena sab aai. Boojhesi sachiv uchit mat kahahu, te sab hase mashta kari rahahu. Jitehu surasur tab shram nahi, nar banar kehi lekhe mahi.

Verse 79

Doha – Sachiv baid gur teeni jau priya bolahi bhay aas, Raaj dharma tan teeni kar hoi begihi naas.

Verse 80

Soi Ravan kahu bani sahai, astuti karahi sunai sunai. Avasar jani Vibhishanu aava, bhraata charan seesu tehi nava. Puni siru nai baith nij aasan, bola bachan pai anusasan. Jau kripal poonchhihu mohi bata, mati anurup kahau hit tata. Jo aapan chahai kalyana, sujasu sumati subh gati sukh nana. So paranari lilar gosai, tajau chauthi ke chand ki nai. Chaudah bhuvan ek pati hoi, bhootadroh tishtai nahi soi. Gun sagar nagar nar jou, alap lobh bhal kahai na kou.

Verse 81

Doha – Kaam krodh mad lobh sab nath narak ke panth, Sab parihari Raghubirahi bhajahu bhajahi jehi sant.

Verse 82

Tat Ram nahi nar bhoopala, bhuvaneswar kaalahu kar kala. Brahm anamay aj bhagawanta, byapak ajit anadi ananta. Go dwij dhenu dev hitakari, kripasindhu manush tanudhari. Jan ranjan bhanjan khal brata, bed dharma rachchhak sunu bhrata. Tahi bayaru taji naia matha, pranatarati bhanjan Raghunatha. Dehu nath prabhu kahu Baidehi, bhajahu Ram binu hetu sanehi. Saran gaye prabhu tahu na tyaga, biswa droh krit agh jehi laaga. Jaasu naam tray taap nasavan, soi prabhu pragat samujhu jiya Ravan.

Verse 83

Doha – Bar bar pad lagau binay karau Dasasis, Parihari maan moh mad bhajahu Kosaladhis. Muni Pulasti nij sishya san kahi pathai yah baat, Turat so mai prabhu san kahi pai suavasaru tat.

Verse 84

Malyavant ati sachiv sayana, tasu bachan suni ati sukh mana. Tat anuj tav neeti bibhooshan, so ur dharahu jo kahat Vibhishan. Ripu utakarash kahat sath dou, doori na karahu ihan hai kou. Malyavant grih gayau bahori, kahai Vibhishanu puni kar jori. Sumati kumati sab ke ur rahahi, nath puran nigam as kahahi. Jaha sumati taha sampati nana, jaha kumati taha bipati nidana. Tav ur kumati basi biparita, hit anahit manahu ripu preeta. Kaalrati nisichar kul keri, tehi Sita par preeti ghaneri.

Verse 85

Doha – Tat charan gahi magau rakhahu mor dular, Seet dehu Ram kahu ahit na hoi tumhar.

Verse 86

Budh puran shruti sanmat bani, kahi Vibhishan neeti bakhani. Sunat Dasanan utha risai, khal tohi nikat mrityu ab aai. Jiasi sada sath mor jiava, ripu kar pachchh moodh tohi bhava. Kahasi na khal as ko jag mahi, bhuj bal jahi jita mai nahi. Mam pur basi tapasinh par preeti, sath milu jai tinhahi kahu neeti. As kahi kinhesi charan prahara, anuj gahe pad baarahi baara. Uma sant kai ihai badai, mand karat jo karai bhalai. Tumh pitu saris bhalehi mohi maara, Ramu bhaje hit nath tumhara. Sachiv sang lai nabh path gayoo, sabahi sunai kahat as bhayoo.

Verse 87

Doha – Ramu satyasankalp prabhu sabha kaalbas tori, Mai Raghubir saran ab jaau dehu jani khori.

Verse 88

As kahi chala Vibhishanu jabahi, aayooheen bhaye sab tabahi. Sadhu avagya turat Bhavani, kar kalyan akhil kai hani. Ravan jabahi Vibhishan tyaga, bhayau bibhav binu tabahi abhaga. Chaleu harashi Raghunayak paahi, karat manorath bahu man mahi. Dekhihau jai charan jalajata, arun mridul sevak sukhadata. Je pad parasi tari rishinari, Dandak kanan pavanakari. Je pad Janaksuta ur laae, kapat kurang sang dhar dhae. Har ur sar saroj pad jei, ahobhagya mai dekhihau tei.

Verse 89

Doha – Jinh paayanh ke padukanhi Bharatu rahe man lai, Te pad aaju bilokihau inh nayananhi ab jai.

Verse 90

Ehi bidhi karat saprem bichara, aayau sapadi sindhu ehi paara. Kapinh Vibhishanu aavat dekha, jana kou ripu doot bisesha. Tahi rakhi kapis pahi aae, samachar sab tahi sunae. Kah Sugriv sunahu Raghurai, aava milan Dasanan bhai. Kah prabhu sakha boojhie kaha, kahai kapis sunahu naranaha. Jani na jai nisachar maya, kaamroop kehi karan aaya. Bhed hamar len sath aava, rakhia bandhi mohi as bhava. Sakha neeti tumh neeki bichari, mam pan saranagat bhayahari. Suni prabhu bachan harash Hanumana, saranagat bachchhal Bhagawana.

Verse 91

Doha – Saranagat kahu je tajahi nij anahit anumani, Te nar paavar papamay tinhahi bilokat hani.

Verse 92

Koti bipra badh lagahi jahu, aae saran tajau nahi tahu. Sanmukh hoi jeev mohi jabahi, janma koti agh naasahi tabahi. Papavant kar sahaj subhaau, bhajanu mor tehi bhaav na kaau. Jau pai dushtahriday soi hoi, more sanmukh aav ki soi. Nirmal man jan so mohi pava, mohi kapat chhal chhidra na bhava. Bhed len pathava Dasasisa, tabahu na kachhu bhay haani kapisa. Jag mahu sakha nisachar jete, Lachhimanu hanai nimish mahu tete. Jau sabheet aava saranai, rakhihau tahi pran ki naai.

Verse 93

Doha – Ubhay bhanti tehi aanahu hasi kah Kripaniket, Jay kripal kahi kapi chale Angad Hanu samet.

Verse 94

Sadar tehi aage kari banar, chale jaha Raghupati karunakar. Doorihi te dekhe dvau bhraata, nayananand daan ke daata. Bahuri Ram chhabidham biloki, raheu thatuki ekatak pal roki. Bhuj pralamb kanjarun lochan, syamal gaat pranat bhay mochan. Singh kandh aayat ur soha, aanan amit madan man moha. Nayan neer pulakit ati gaata, man dhari dheer kahi mridu bata. Nath Dasanan kar mai bhraata, nisichar bans janam suratrata. Sahaj papapriya tamas deha, jatha ulookahi tam par neha.

Verse 95

Doha – Shravan sujasu suni aayau prabhu bhanjan bhav bheer, Trahi trahi aarati haran saran sukhad Raghubir.

Verse 96

As kahi karat dandavat dekha, turat uthe prabhu harash bisesha. Deen bachan suni prabhu man bhava, bhuj bisal gahi hridaya lagava. Anuj sahit mili dhig baithari, bole bachan bhagat bhayahari. Kahu Lankesh sahit parivara, kusal kuthahar bas tumhara. Khal mandali basahu dinu raati, sakha dharam nibahai kehi bhanti. Mai janau tumhari sab riti, ati nay nipun na bhaav aniti. Baru bhal baas narak kar tata, dusht sang jani dei bidhata. Ab pad dekhi kusal Raghuraya, jau tumh kinh jani jan daya.

Verse 97

Doha – Tab lagi kusal na jeev kahu sapanehu man bishram, Jab lagi bhajat na Ram kahu sok dhaam taji kaam.

Verse 98

Tab lagi hridaya basat khal nana, lobh moh machchhar mad mana. Jab lagi ur na basat Raghunatha, dhare chaap sayak kati bhaatha. Mamata tarun tami andhiari, raag dvesh ulook sukhakari. Tab lagi basati jeev man mahi, jab lagi prabhu pratap rabi nahi. Ab mai kusal mite bhay bhare, dekhi Ram pad kamal tumhare. Tumh kripal ja par anukoola, tahi na byap tribidh bhav soola. Mai nisichar ati adham subhaau, subh aacharanu kinh nahi kaau. Jaasu roop muni dhyan na aava, tehi prabhu harashi hridaya mohi lava.

Verse 99

Doha – Ahobhagya mam amit ati Ram kripa sukh punj, Dekheu nayan biranchi sib sevya jugal pad kanj.

Verse 100

Sunahu sakha nij kahau subhaau, jaan Bhushundi Sambhu Girijaau. Jau nar hoi characharu drohi, aave sabhay saran taki mohi. Taji mad moh kapat chhal nana, karau sadya tehi sadhu samana. Janani janak bandhu sut daara, tanu dhanu bhavan suhrid parivara. Sab kai mamata taag batori, mam pad manahi bandh bari dori. Samadarasi ichchha kachhu nahi, harash sok bhay nahi man mahi. As sajjan mam ur bas kaise, lobhi hridaya basai dhanu jaise. Tumh saarikhe sant priya more, dharau deh nahi aan nihore.

Verse 101

Doha – Sagun upasak parahit nirat neeti dridh nem, Te nar pran saman mam jinh ke dwij pad prem.

Verse 102

Sunu Lankesh sakal gun tore, tate tumh atisay priya more. Ram bachan suni banar jootha, sakal kahahi jay kripa barootha. Sunat Vibhishanu prabhu kai bani, nahi aghaat shravanamrit jani. Pad ambuj gahi baarahi baara, hridaya samaat na premu apara. Sunahu dev sacharachar swami, pranatapal ur antarjami. Ur kachhu pratham baasana rahi, prabhu pad preeti sarit so bahi. Ab kripal nij bhagati pavani, dehu sada siv man bhavani. Evamastu kahi prabhu ranadheera, maaga turat sindhu kar neera. Jadapi sakha tav ichchha nahi, mor darasu amogh jag mahi. As kahi Ram tilak tehi sara, suman brishti nabh bhai apara.

Verse 103

Doha – Ravan krodh anal nij swas samir prachand, Jarat Vibhishanu raakheu deenheu raaju akhand. Jo sampati Shiv Ravanahi deenhi diye das maath, Soi sampada Vibhishanahi sakuchi deenh Raghunath.

Verse 104

As prabhu chhaadi bhajahi je aana, te nar pasu binu poonchh bishana. Nij jan jani tahi apanava, prabhu subhaav kapi kul man bhava. Puni sarbagya sarba ur baasi, sarbaroop sab rahit udasi. Bole bachan neeti pratipalak, kaaran manuj danuj kul ghalak. Sunu kapis Lankapati beera, kehi bidhi taria jaladhi gambheera. Sankul makar urag jhash jati, ati agaadh dustar sab bhanti. Kah Lankesh sunahu Raghunayak, koti sindhu shoshak tav sayak. Jadyapi tadapi neeti asi gaai, binay karia sagar san jai.

Verse 105

Doha – Prabhu tumhar kulagur jaladhi kahihi upay bichari, Binu prayaas sagar tarihi sakal bhalu kapi dhari.

Verse 106

Sakha kahi tumh neeki upai, karia daiv jau hoi sahai. Mantra na yah Lachhiman man bhava, Ram bachan suni ati dukh pava. Nath daiv kar kavan bharosa, soshia sindhu karia man rosa. Kadar man kahu ek adhara, daiv daiv alasi pukara. Sunat bihasi bole Raghubira, aisehi karab dharahu man dheera. As kahi prabhu anujahi samujhai, sindhu sameep gaye Raghurai. Pratham pranam kinh siru nai, baithe puni tat darbh dasai. Jabahi Vibhishan prabhu pahi aae, paachhe Ravan doot pathae.

Verse 107

Doha – Sakal charit tinh dekhe dhare kapat kapi deh, Prabhu gun hridaya sarahahi saranagat par neh.

Verse 108

Pragat bakhanahi Ram subhaau, ati saprem ga bisari duraau. Ripu ke doot kapinh tab jane, sakal bandhi kapis pahi aane. Kah Sugriv sunahu sab banar, ang bhang kari pathavahu nisichar. Suni Sugriv bachan kapi dhae, bandhi katak chahu paas phirae. Bahu prakar maran kapi laage, deen pukarat tadapi na tyage. Jo hamar har nasa kana, tehi Kosaladhis kai aana. Suni Lachhiman sab nikat bolae, daya laagi hasi turat chhodae. Ravan kar dijahu yah paati, Lachhiman bachan bachu kulaghati.

Verse 109

Doha – Kahehu mukhagar mudh san mam sandesu udar, Sita dei milehu na ta aava kaal tumhar.

Verse 110

Turat nai Lachhiman pad matha, chale doot baranat gun gaatha. Kahat Ram jasu Lanka aae, Ravan charan sees tinh nae. Bihasi Dasanan poonchhi bata, kahasi na suk aapani kusalaata. Puni kahu khabari Vibhishan keri, jaahi mrityu aai ati neri. Karat raaj Lanka sath tyaagi, hoihi jab kar keet abhaagi. Puni kahu bhaalu kees katakai, kathin kaal prerit chali aai. Jinh ke jeevan kar rakhavara, bhayau mridul chit sindhu bichara. Kahu tapasinh kai baat bahori, jinh ke hridaya traas ati mori.

Verse 111

Doha – Ki bhai bhet ki phiri gaye shravan sujasu suni mor, Kahasi na ripu dal tej bal bahut chakit chit tor.

Verse 112

Nath kripa kari poonchhehu jaise, manahu kaha krodh taji taise. Mila jai jab anuj tumhara, jaatahi Ram tilak tehi sara. Ravan doot hamahi suni kana, kapinh bandhi dinhe dukh nana. Shravan nasika kaatai laage, Ram sapath dinhe hum tyage. Poonchhihu nath Ram katakai, badan koti sat barani na jai. Nana baran bhaalu kapi dhari, bikataanan bisaal bhayakari. Jehi pur daheu hateu sut tora, sakal kapinh mahu tehi balu thora. Amit naam bhat kathin karaala, amit naag bal bipul bisala.

Verse 113

Doha – Dwibid Mayand Neel Nal Angad Gad Bikatasi, Dadhimukh Kehari Nisath Sath Jamvant balaraasi.

Verse 114

E kapi sab Sugriv samana, inh sam kotinh ganai ko nana. Ram kripa atulit bal tinhahi, trin saman treloki ganahi. As mai suna shravan Dasakandhar, padum athaarah joothap bandar. Nath katak mahu so kapi nahi, jo na tumhahi jitai ran mahi. Param krodh mijahi sab haatha, aayasu pai na dehi Raghunatha. Soshahi sindhu sahit jhash byala, poorahi na ta bhari kudhar bisala. Mardi gard milavahi Dasasisa, aisei bachan kahahi sab kisa. Garjahi tarjahi sahaj asanka, manahu grasan chahatahi Lanka.

Verse 115

Doha – Sahaj soor kapi bhalu sab puni sir par prabhu Ram, Ravan kaal koti kahu jeeti sakahi sangram.

Verse 116

Ram tej bal budhi bipulai, Sesh sahas sat sakahi na gai. Sak sar ek soshi sat sagar, tav bhraatahi poonchheu nay nagar. Tasu bachan suni sagar paahi, maagat panth kripa man mahi. Sunat bachan bihasa Dasasisa, jau asi mati sahay krit kisa. Sahaj bheeru kar bachan dridhai, sagar san thani machalai. Mudh mrisha ka karasi badai, ripu bal buddhi thaah mai pai. Sachiv sabheet Vibhishan jake, bijay bibhooti kahaa jag take. Suni khal bachan doot ris badhi, samay bichari patrika kadhi. Ramanuj deenhi yah paati, nath bachai judavahu chhati. Bihasi baam kar leenhi Ravan, sachiv boli sath laag bachavan.

Verse 117

Doha – Baatanh manahi rijhai sath jani ghalasi kul khees, Ram birodh na ubarasi saran Bishnu Aj Eesh. Ki taji maan anuj iv prabhu pad pankaj bhring, Hohi ki Ram saranal khal kul sahit patang.

Verse 118

Sunat sabhay man mukh musukai, kahat Dasanan sabahi sunai. Bhoomi para kar gahat akasa, laghu tapas kar baag bilasa. Kah suk nath satya sab bani, samujhahu chhaadi prakriti abhimani. Sunahu bachan mam parihari krodha, nath Ram san tajahu birodha. Ati komal Raghubir subhaau, jadyapi akhil lok kar raau. Milat kripa tumh par prabhu karihi, ur aparadh na eku dharihi. Janaksuta Raghunathahi dije, etana kaha mor prabhu kije. Jab tehi kaha den Baidehi, charan prahar kinh sath tehi. Nai charan siru chala so tahan, kripasindhu Raghunayak jahan. Kari pranamu nij katha sunai, Ram kripa aapani gati pai. Rishi Agasti ki saap Bhavani, raachhas bhayau raha muni gyani. Bandi Ram pad baarahi baara, muni nij aashram kahu pagu dhara.

Verse 119

Doha – Binay na manat jaladhi jad gaye teen din beeti, Bole Ram sakop tab bhay binu hoi na preeti.

Verse 120

Lachhiman baan sarasan aanu, soshau baridhi bisikh krisanu. Sath san binay kutil san preeti, sahaj kripan san sundar neeti. Mamata rat san gyan kahani, ati lobhi san birati bakhani. Krodhihi sam kamihi hari katha, oosar beej baye phal jatha. As kahi Raghupati chaap chadhava, yah mat Lachhiman ke man bhava. Sanghaneu prabhu bisikh karala, uthi udadhi ur antar jwala. Makar urag jhash gan akulane, jarat jantu jalanidhi jab jane. Kanak thaar bhari mani gan nana, bipra roop aayau taji mana.

Verse 121

Doha – Kaatehi pai kadari pharai koti jatan kou seench, Binay na maan khages sunu daatehi pai nav neech.

Verse 122

Sabhay sindhu gahi pad prabhu kere, chhamahu nath sab avagun mere. Gagan samir anal jal dharani, inh kai nath sahaj jad karani. Tav prerit maya upajae, srishti hetu sab granthani gae. Prabhu aayasu jehi kahu jas ahai, so tehi bhanti rahe sukh lahai. Prabhu bhal kinhi mohi sikh dinhi, marajada puni tumhari kinhi. Dhol gavaar soodra pasu nari, sakal taadana ke adhikari. Prabhu pratap mai jaab sukhai, utarihi kataku na mori badai. Prabhu aagya apel shruti gai, karau so begi jau tumhahi sohai.

Verse 123

Doha – Sunat binit bachan ati kah kripal musukai, Jehi bidhi utarai kapi katak tat so kahau upai.

Verse 124

Nath Neel Nal kapi dvau bhai, larikai rishi aasish pai. Tinh ke paras kiye giri bhare, tarihahi jaladhi pratap tumhare. Mai puni ur dhari prabhutai, karihau bal anuman sahai. Ehi bidhi nath payodhi bandhaia, jehi yah sujasu lok tihu gaia. Ehi sar mam uttar tat basi, hatahu nath khal nar agh raasi. Suni kripal sagar man peera, turatahi hari Ram ranadheera. Dekhi Ram bal paurush bhari, harashi payonidhi bhayau sukhari. Sakal charit kahi prabhuhi sunava, charan bandi pathodhi sidhava.

Verse 125

Chhand – Nij bhavan gavaneu sindhu Shri Raghupatihi yah mat bhayoo, Yah charit kali malahar jathamati das Tulsi gayoo. Sukh bhavan sansay saman davan bishad Raghupati gun gana, Taji sakal aas bharos gavahi sunahi santat sath mana.

Verse 126

Doha – Sakal sumangal dayak Raghunayak gun gaan, Sadar sunahi te tarahi bhav sindhu bina jalajaan.

Verse 127

Iti Shrimad Ramcharitmanase sakalakalikalushavidhwansane, Pancham sopanah samaptah.

Verse 128

Sampurn Sundarkand Path, (Iti Sundarkand Samapt)

Verse 129

Sundarkand Samapan Doha. Katha visarjan hot hai, Sunahu vir Hanuman. Jo jan jaha se aat hai, Jah tah karo prayan.

Verse 130

Ram Lakhan Siya Janaki, Sada karahu kalyan. Ramayan Vaikunth ki, Vida hot Hanuman.

Verse 131

Siyavar Ramchandra ki jay. Pavansut Hanuman ki jay.